Niewolnice władzy - Lydia Cacho - ebook
Wydawca: MUZA SA Kategoria: Literatura faktu, reportaże, biografie Język: polski Rok wydania: 2013

Uzyskaj dostęp do tej
i ponad 16000 książek
od 6,99 zł miesięcznie.

Wypróbuj przez
7 dni za darmo

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

e-czytniku kup za 1 zł
tablecie  
smartfonie  
komputerze  
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Liczba stron: 370 Przeczytaj fragment ebooka

Ebooka przeczytasz na:

Kindlu MOBI
e-czytniku EPUB
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Opis ebooka Niewolnice władzy - Lydia Cacho

Według Amnesty International Lydia Cacho jest najbardziej znaną dziennikarką śledczą i obrońcą praw kobiet z Meksyku. Od lat walczy z niewolnictwem seksualnym i o prawa kobiet. Twierdzi, że współczesny rynek handlu żywym towarem, z niewolnictwem seksualnym na czele, wkrótce przekroczy rozmiary niewolnictwa afrykańskiego. To drugi najbardziej dochodowy czarny biznes po narkotykowym. W swojej przejmującej książce tworzy globalną mapę współczesnego niewolnictwa. Jest szczególnie wrażliwa na prostytucję dzieci i nieletnich. Materiały do tej książki zbierała 5 lat, jeżdżąc po świecie. Spotykała się z ofiarami i opisała ich dramatyczne losy. Sama w związku ze swoją działalnością padła ofiarą gwałtu, a sprawcy nie ponieśli kary. Lydia wypowiedziała wojnę handlarzom żywym towarem w Meksyku i na całym świecie. Dzięki jej pracy zapadły wyroki dożywotniego więzienia, ale niestety, tylko dla nielicznych przestępców.

Opinie o ebooku Niewolnice władzy - Lydia Cacho

Fragment ebooka Niewolnice władzy - Lydia Cacho











LYDIA CACHO

NIEWOLNICE
WŁADZY


Tytuł oryginału hiszpańskiego: Esclavas del poder: un viaje al corazón de la trata sexual de mujeres y ninas en el mundo

Tytuł przekładu angielskiego: Slavery Inc.: The Untold Story of International Sex Trafficking

Projekt okładki: Paweł Panczakiewicz/PANCZAKIEWICZ ART.DESIGN

Redakcja: Ewa Burska

Redakcja techniczna: Zbigniew Katafiasz

Skład wersji elektronicznej: Robert Fritzkowski

Korekta: Janina Zgrzembska

Zdjęcie wykorzystane na okładce

© Anna i Marcin Ożóg

© Lydia Cacho, 2010

© Random House Mondadori S.A., 2010

© for Polish edition by MUZA SA, Warszawa 2013

© for the Polish translation by Katarzyna Kuś and Paweł Wolak

ISBN 978-83-7758-546-7

Warszawskie Wydawnictwo Literackie

MUZA SA

Warszawa 2013

Wydanie I


Dla moich braci: Oscara, José i Alfreda,

którzy pokazali, że męskość nie musi oznaczać

przemocy, lecz może być czuła i wspierać równość.


Przemoc nie jest dobra, bo sprawia mi ból i zmusza do płaczu.

Yeana, dziesięcioletnia ofiara handlu ludźmi w celach seksualnych


Słowo wstępne
Potęga etyki

Lydia Cacho jest wzorem dla każdego, kto chciałby zostać dziennikarzem. To kobieta o ogromnej odwadze, która przeszła przez więzienie i tortury, aby bronić niesłuchanej przez nikogo mniejszości i zwrócić uwagę opinii publicznej na cierpienia doznawane przez kobiety i dziewczęta tak w Meksyku, jak i w najbiedniejszych krajach świata. Narażając się na ogromne niebezpieczeństwa, informowała o przestępstwach popełnianych przez wpływowych biznesmenów i polityków oraz ujawniła nieznane do tej pory informacje.

Ja również formułowałem oskarżenia wobec zorganizowanych grup przestępczych. Udało mi się wydobyć na światło dzienne dowody współpracy mafii z politykami, ale nigdy nie atakowałem bezpośrednio swojego rządu. Chociaż grozi mi camorra, to włoskie władze państwowe zapewniają mi ochronę.

Lydia Cacho musiała odsiedzieć w więzieniu niesprawiedliwy wyrok. Próbowano ją zastraszyć groźbami i torturami. Okazało się jednak, że wszystkie jej oskarżenia były w pełni uzasadnione, a zgromadzone przez nią dowody mają powszechną ważność. Zawsze, gdy rząd jest słaby, a społeczeństwo toleruje bezprawie, pierwszymi ofiarami są kobiety i dzieci. Handel żywym towarem i wyzysk to najprymitywniejsze formy przestępczości, które – w przeciwieństwie do handlu bronią i narkotykami – przynoszą gigantyczne zyski przy minimalnym ryzyku.

Roberto Saviano

Roberto Saviano jest znakomitym włoskim dziennikarzem, najbardziej znanym ze swoich tekstów śledczych na temat camorry, włoskiej mafii, której działalność zdemaskował w książce Gomorra i w filmie o tym samym tytule.


Wprowadzenie

Kiedy miałam siedem lat, za każdym razem, gdy wychodziłam ze swoją siostrą Sonią na ulicę, mama ostrzegała nas przed „porywaczką dzieci”, znaną w całej okolicy kobietą, która kradła małe dziewczynki. Miała je kusić słodyczami, a następnie porywać i sprzedawać nieznajomym. Oczywiście, porywaczem jest każdy, kto uprowadza innych, niezależnie od ich wieku, niekoniecznie musi dotyczyć to dzieci. Czterdzieści lat później odkryłam, że moja historia z dzieciństwa, jakby wprost wzięta z powieści Dickensa, stała się jednym z największych problemów XXI wieku. Ogólnie rzecz biorąc, handel kobietami i dziećmi uważa się za relikt czasów, gdy „białe niewolnictwo” było formą drobnego biznesu, którym zajmowali się piraci porywający kobiety i sprzedający je do domów publicznych w odległych krajach. Myśleliśmy, że modernizacja i silny globalny rynek zlikwidują niewolnictwo tego typu, a wykorzystywanie dzieci w najciemniejszych „niecywilizowanych” zakątkach naszego świata po prostu zniknie pod wpływem kontaktu z zachodnim prawem i gospodarką rynkową. Moje badania wskazują na coś wręcz przeciwnego. Na całym świecie mamy dziś do czynienia z gwałtownym rozwojem zorganizowanych grup przestępczych, które porywają, kupują oraz zniewalają kobiety i dzieci. Dokładnie te same siły, które miały zmieść niewolnictwo z powierzchni ziemi, sprawiły, że kwitnie ono teraz na niespotykaną wcześniej skalę. Wszechobecna staje się kultura, która jako coś zupełnie normalnego traktuje porwania lub zaginięcia młodych dziewcząt i nastolatek, deprawację nieletnich czy handel ludzkim towarem. Młodzi ludzie stają się obiektami seksualnymi, które można wynająć lub kupić, a ogólnoświatowa kultura sławi tego rodzaju uprzedmiotowienie jako przejaw wolności i postępu. W zdehumanizowanej gospodarce rynkowej miliony ludzi uznaje prostytucję za mniejsze zło. Postanawiają oni nie zwracać uwagi na fakt, że podłożem prostytucji jest wyzysk i gwałt oraz ogromna władza zorganizowanej przestępczości sprawowana w mniejszym lub większym stopniu na całym świecie.

Od stuleci mafiosi, politycy, wojskowi, przedsiębiorcy, przemysłowcy, przywódcy religijni, bankierzy, policjanci, sędziowie, księża oraz zwykli zjadacze chleba są częścią globalnej sieci zorganizowanej przestępczości. Gangi działające na skalę ogólnoświatową różnią się od pojedynczych przestępców lub małych i lokalnych szajek pod względem strategii, zasad postępowania oraz praktyk marketingowych. Bez wątpienia tym, co daje mafii władzę ekonomiczną i polityczną w każdym mieście, w którym robi ona interesy, jest demoralizacja. Poszukiwanie przyjemności jest powszechne i stanowi istotne ogniwo łańcucha. Podczas gdy jedni tworzą popyt na niewolników, inni zajmują się ochroną, promocją oraz zaopatrzeniem rynku obrotu ludzkim towarem lub odnawianiem zapotrzebowania na ludzki surowiec.

Zorganizowana przestępczość to domena mafii, syndykatów lub karteli, które prowadzą nielegalne interesy w celu osiągnięcia zysku. Osoby parające się tego rodzaju działalnością nazywamy gangsterami, mafiosami lub bandytami, a to, czym się zajmują, stanowi szarą strefę gospodarki. Chociaż przestępcy nie płacą podatków legalnym władzom, to jednak muszą z nimi pertraktować, aby móc prowadzić swoją działalność. Porozumienia między gangami a władzą państwową przyczyniają się do rozwoju handlu narkotykami, bronią i żywym towarem, co z kolei związane jest z przestępstwami, takimi jak rabunki, oszustwa finansowe czy nielegalny transport towarów i ludzi.

W XXI wieku zorganizowane grupy przestępcze stały się bardziej profesjonalne. Kapitalistyczne reguły wolnego handlu zapewniły mafii nieograniczone możliwości tworzenia między krajami i kontynentami nowych szlaków wymiany towarów i usług. Gangi zajmują się przede wszystkim przemocą i wymuszaniem haraczy, a ich celem są pieniądze, przyjemność i władza.

Handel ludźmi, zgodnie z definicją podaną w Słowniczku na końcu książki, został udokumentowany w stu siedemdziesięciu pięciu krajach. Pokazuje to słabość globalnego kapitalizmu oraz skalę nierówności spowodowanych regułami gospodarczymi, którymi kierują się najpotężniejsze państwa świata. Przede wszystkim jednak ujawnia, że ludzkie okrucieństwo oraz sprzyjająca mu kultura są czymś normalnym. Każdego roku na całym świecie milion trzysta dziewięćdziesiąt tysięcy ludzi – głównie kobiet i dziewcząt – staje się ofiarami niewolnictwa seksualnego. Niewolnicy są przedmiotem obrotu handlowego, są traktowani jak surowce w innych działach przemysłu, jak odpady społeczne, jak trofea lub upominki.

Przez pięć lat słuchałam opowieści ocalałych ofiar wyzysku seksualnego i na podstawie ich świadectw starałam się tropić mniejsze i większe międzynarodowe przedsięwzięcia o charakterze mafijnym. Odnalazłam mężczyzn, kobiety i dzieci, którymi handlowano jako siłą roboczą lub których zmuszano do małżeństwa. Jednakże moim głównym celem było śledzenie zjawiska przestępczego, które narodziło się w XX wieku: handlu kobietami i dziewczętami w celach seksualnych. Rozwój globalnego przemysłu seksualnego zwiększył popyt na niewolników do takiego stopnia, że wkrótce ich liczba może przewyższyć liczbę afrykańskich niewolników sprzedanych między XVI a XIX wiekiem.

Seks zawsze odgrywał istotną rolę w historii każdej organizacji mafijnej. Gangi kupują, sprzedają, darowują, porywają, wynajmują, pożyczają, gwałcą, torturują oraz zabijają kobiety i dziewczęta. Pogląd, że kobiety są przedmiotami dającymi przyjemność, zawsze jest obecny w historii każdej grupy przestępczej na świecie – japońskiej yakuzy, chińskich triad, mafii włoskich, rosyjskich i albańskich oraz południowoamerykańskich karteli narkotykowych. Przyjemność seksualna wzmacnia władzę gospodarczą i polityczną. Zgodnie z kodeksem macho kobiety posiadają wartość jako przedmioty, a nie jako ludzie. Tak więc nawet członkinie organizacji mafijnych przyjmują postawę mizoginiczną i pełną pogardy dla innych kobiet.

Dostęp do przyjemności seksualnej jest doskonałym narzędziem nadzorowania i spajania grup mężczyzn w wojsku lub w świecie biznesu. Tak skutecznym, że handel żywym towarem stał się najbardziej lukratywnym przedsięwzięciem na świecie, przynosząc większe zyski niż handel bronią lub narkotykami. Towarem są dorosłe kobiety, nastolatki i dziewczynki, niezależnie od wieku, pod warunkiem że ich właściciele mogą sprawować nad nimi kontrolę i dowolnie je wykorzystywać.

Niniejsza książka bada męskie nastawienie do kobiet i seksualności. Dowiadujemy się o tak zwanym feministycznym bumerangu sprawiającym, że wielu mężczyzn szuka wciąż młodszych kobiet w krajach, gdzie nadal dominuje kultura kobiecej uległości. Książka dopuszcza również do głosu kobiety pracujące jako uliczne prostytutki, które w kapitalistycznym świecie opartym na wyzysku zakładają stowarzyszenia w obronie prostytucji jako „pracy jak każda inna”. Bez tych opinii nie bylibyśmy w stanie wyjaśnić złożoności ogólnoświatowej debaty na temat niewolnictwa seksualnego i prostytucji.

Podróże po świecie i badanie działalności gangów handlujących żywym towarem całkowicie zmieniły moje podejście do relacji łączących poszczególne mafie. Grupy przestępcze działają w dużym stopniu całkowicie bezkarnie. Jest to niezwykle podejrzane i niepokojące szczególnie teraz, kiedy najpotężniejsze państwa świata uznały wojnę z handlem ludźmi za jeden z priorytetów zarówno na arenie krajowej, jak i międzynarodowej. Dlaczego porozumienia o wolnym handlu oraz strategie migracyjne pełne są sprzeczności? Dlaczego większość migrantów stanowią obecnie kobiety? W ilu państwach prawo faktycznie dopuszcza wyzysk pracowników w celu poprawy sytuacji gospodarczej? Dlaczego w bogatych krajach przepisy dotyczące czasowego zatrzymania imigrantów są tak mało przejrzyste? Na jakich zasadach działają fabryki przygraniczne? W jaki sposób firmy i władze państwowe wybierają obszar, na którym dochodzić będzie do wyzysku pracowników?

Prowadząc swoje śledztwa, musiałam skonfrontować się z faktem, że sama jestem jednocześnie dziennikarzem i kobietą, co na poziomie emocjonalnym czyniło moją pracę czymś o wiele bardziej złożonym. To było ogromne wyzwanie. Chociaż posługuję się biegle czterema językami, musiałam obdarzyć zaufaniem miejscowych tłumaczy i niezależnych dziennikarzy, którzy znali każde miasto na wylot i wiedzieli, jakim zasadom hołduje miejscowa mafia. Kilku zagranicznych korespondentów (sami mężczyźni) poleciło mi kierowców, informatorów oraz przewodników. Żaden z moich kolegów dziennikarzy nie podążał szlakiem handlarzy żywym towarem, chociaż niektórzy z nich zajmowali się tą problematyką przy okazji badania takich zjawisk, jak korupcja i zorganizowana przestępczość. W około dwudziestu państwach na całym świecie, nie wzbudzając żadnych podejrzeń, mogli wejść do domów publicznych i barów karaoke, gdzie handlowano kobietami i młodymi dziewczynami. Byli mężczyznami, i to stanowiło przepustkę do świata przestępczego.

W Kambodży, Tajlandii, Birmie i Azji Środkowej musiałam przyjąć różne strategie unikania zagrożenia. Zdarzało mi się przeżywać ogromne frustracje, na przykład gdy zmuszona byłam uciekać z kambodżańskiego kasyna kierowanego przez chińskie triady, w którym kupowano i sprzedawano dziewczynki poniżej dziesiątego roku życia.

Na swojej drodze musiałam pokonać wiele przeszkód. W turystycznych rejonach świata wielu taksówkarzy, konsjerżów i szoferów jest aktywnie zaangażowanych w promocję prostytucji i bierze udział w procederze handlu żywym towarem. To wszystko sprawia, że ciężko jest ocenić, czy można im zaufać. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że kierowca, wiozący nas ulicami Sri Lanki, Miami lub Kuby, jednocześnie informuje lokalnych mafiosów, że pewna kobieta wypytuje o oferowane przez nich usługi i chciałaby odwiedzić dzielnice, w których mieszkają sutenerzy oraz ofiary handlu żywym towarem.

To, że jestem kobietą, jeszcze bardziej pogłębiało nieustannie towarzyszący mi strach, który z jednej strony wymuszał podjęcie niezbędnych środków ostrożności, z drugiej zaś sprawiał, że traktowałam swoich rozmówców z większym dystansem i nieufnością. Byłam w stanie lepiej wczuć się w sytuację ofiar, które odważyły się opowiedzieć mi swoje historie. Strach ciągle przypominał mi też, jak niebezpieczne jest bycie kobietą w każdym patriarchalnym społeczeństwie.

Przeprowadziłam wiele wywiadów z ofiarami i ekspertami, musiałam jednak również skontaktować się z osobami działającymi wewnątrz sieci mafijnych powiązań i przeżyć, by powtórzyć to, co od nich usłyszałam. Zastosowałam więc w praktyce lekcje Güntera Wallraffa, niemieckiego dziennikarza i autora książki Na samym dnie (wyd. pol. 1998). Spotkaliśmy się podczas jego wizyty w Meksyku, gdzie mogliśmy podzielić się naszymi doświadczeniami. Zastosowałam się do jego rad, podróżując z Moskwy do Azji Środkowej w przebraniu i przyjmując fałszywą tożsamość. W rezultacie mogłam siedzieć i pić kawę w Kambodży z filipińskim handlarzem żywym towarem, bawić się z kubańskimi, brazylijskimi i kolumbijskimi tancerkami w meksykańskim klubie nocnym, wejść do tokijskiego domu publicznego, gdzie wszyscy wyglądali jak postacie z mangi, i przebrana za zakonnicę przemierzyć pieszo La Merced, jedną z najbardziej niebezpiecznych dzielnic Meksyku, kontrolowaną przez potężnych mafiosów handlujących ludźmi.

Chociaż wszystkie formy handlu żywym towarem mają swe źródło w dążeniu do uzyskania władzy ekonomicznej, to kupno i sprzedaż ludzi w celach seksualnych sprzyja tworzeniu i umacnianiu pewnego typu kultury, w której niewolnictwo staje się normą i zostaje uznane za realne rozwiązanie problemów milionów kobiet, dziewcząt oraz chłopców żyjących w biedzie i pozbawionych szans edukacyjnych. Potęga globalnego przemysłu seksualnego opiera się na traktowaniu ludzkiego ciała jako towaru, który można bez zgody jego właściciela wykorzystać, kupić lub sprzedać. Podczas Światowych Targów Erotycznych 2009 miałam okazję rozmawiać ze znanymi specjalistami od marketingu i orędownikami branży seksualnej. Większość z nich powtarzała niczym mantrę: „Tu chodzi o pieniądze, a nie o ludzi”. Właśnie ten slogan używany jest podczas szkoleń dla przedsiębiorców robiących interesy w tej branży. Miliony inwestowane przez przemysł seksualny w lobbing, którego celem jest uznanie niewolnictwa za normę, wystarczyłyby, by uchronić niejeden kraj od głodu.

Zanim wyruszyłam w podróż, emerytowany generał meksykańskiej armii powiedział mi, że skuteczne przeszmuglowanie ładunku kałasznikowów wymaga jedynie odpowiedniego opakowania, kupca, skorumpowanego urzędnika i sprzedawcy. Niewolnica musi być jeszcze przekonana, że jej życie ma wartość tylko dla kupca i sprzedającego. Handlarz utrzymuje swoją władzę, pozbawiając potencjalne ofiary godności i wolności. Bieda stanowi nie tylko pożywkę dla handlu żywym towarem, lecz także rozsiewa ziarna niewolnictwa na całym świecie. Nie sposób zaprzeczyć, że władza państwowa też ponosi za to winę.

W książce pojawiają się wszyscy aktorzy tej tragedii: handlarze żywym towarem, ofiary, które zmieniły się w oprawców, i ofiary, które wyleczywszy ciała i umysły, odmieniły swoje życie, pośrednicy, klienci, szefowe domów publicznych, wojskowi, mniej lub bardziej uczciwi lub skorumpowani urzędnicy państwowi, matki, które chciały sprzedać mi swoje dzieci, i matki desperacko szukające córek porwanych przez handlarzy, wreszcie członkowie gangów kontrolujących miejscową turystykę seksualną. Ich głosy, pogróżki i nadzieje odnajdziemy na tych stronach.

Nie zrozumiemy, na czym polega ten przestępczy biznes, jeśli nie prześledzimy szczegółowo przepływu kapitału. W jaki sposób i gdzie prane są brudne pieniądze? Pewną rolę odgrywają w tym procederze banki i inwestorzy giełdowi. Aby to wszystko pojąć, musiałam przeanalizować stanowiska poszczególnych krajów w kwestii prostytucji i handlu żywym towarem. Zbadałam, jakie zyski czerpią władze państwowe z legalizacji lub prawnych regulacji prostytucji oraz jaką wartość nadają seksowi za pieniądze kobiety i mężczyźni w danej kulturze. Okazało się, że z jednej strony istnieją kraje głęboko religijne, takie jak Turcja, gdzie prostytucja jest legalna, a państwo prowadzi domy publiczne. Z drugiej strony, Szwecja zakazała korzystania z płatnego seksu i otoczyła opieką prawną kobiety będące ofiarami niewolnictwa seksualnego.

Nie skończyłabym tej książki, gdyby nie miliony ludzi poświęcających swoje życie niesieniu pomocy ofiarom handlu żywym towarem od Chin po Brazylię, od Indii po Los Angeles, od Gwatemali po Kanadę i Japonię.

Książka ta jest mapą współczesnego niewolnictwa. Jest śledztwem, które stara się odpowiedzieć na podstawowe dziennikarskie pytania: kto w XXI wieku, jak, kiedy, gdzie i dlaczego sprzedaje tyle ludzi, broni i narkotyków. Narzędzia do walki z tymi formami przestępczości znajdują się w rękach obywateli państw tego świata. Wierzę, że każda istota ludzka może znaleźć własną drogę do wolności niezależnie od moralnej paniki, którą w ostatnich latach wywołała kwestia niewolnictwa seksualnego.


1
Turcja i Złoty Półksiężyc

Sprawdzam swój paszport, bilet i turecką wizę. Jestem gotowa do podróży po środkowej Azji. Gdy patrzę na mapę, napływają wspomnienia z mojej poprzedniej wyprawy.

Kilka lat temu odwiedziłam Finlandię, a następnie pojechałam do Petersburga, Moskwy i Kijowa. Później poleciałam do Tbilisi w Gruzji, gdzie poznałam Annę Politkowską, dziennikarkę, która zrobiła na mnie duże wrażenie, pomagając zrozumieć złożoną sytuację regionu. Podróżowałam przez Azerbejdżan i Armenię, odwiedziłam Taszkent i Samarkandę, kiedyś najpiękniejsze miasta imperium perskiego. Z Uzbekistanu pojechałam do Aszchabadu w Turkmenistanie. Był już październik, a ja cierpiałam z zimna tak, jak tylko cierpieć może kobieta z tropików, która nie potrafi znieść ze stoickim spokojem dziesięciostopniowego mrozu.

Tym razem jadę w lutym i zimno nie będzie tak dokuczliwe. Wracam do studiowania mapy i przyglądam się trasie zaplanowanej śladami handlarzy niewolników. Do Turcji lecę z Londynu, odwiedzę Ankarę i Stambuł, główne miasta tego pięknego kraju.

Mam mieszane uczucia. Ile to razy jako młoda dziewczyna marzyłam o dalekich podróżach, poznawaniu nieznanych kultur i cywilizacji? Wyobrażałam sobie, jak przechadzam się po podziemnych miastach Kapadocji i zwiedzam podziemny świat, którego olbrzymie kamienie szepczą mi swoje tajemne historie. Pamiętam też, jak mama opowiadała, ile dla niej znaczyła wizyta w Stambule w Hagii Sofii.

Jadę do kraju będącego swego rodzaju pomostem między cywilizacjami. Przed wyruszeniem z Meksyku ponownie sięgnęłam do Pamuka. Tym razem jednak nie będę goniła za głosami przeszłości. Odwiedzę świecką republikę, która odgrywa ważną rolę, łącząc Azję z Europą. Granice tego kraju nie są szczelne i mogę sobie tylko wyobrażać, jakim wyzwaniem dla miejscowych władz jest ich kontrola. Na północnym wschodzie Turcja graniczy z Gruzją, na wschodzie z Armenią i Azerbejdżanem, na południowym wschodzie z Iranem. Od północy otacza ją Morze Czarne, od zachodu sąsiaduje z Grecją, Bułgarią i Morzem Egejskim. Na południe od Turcji leżą natomiast Irak, Syria i Morze Śródziemne. Dzisiejsze szlaki handlowe niewiele zmieniły się od czasów starożytnych, moim celem jest jednak odkrycie, w jaki sposób ewoluowała organizacja przemytu, przystosowując się do zorganizowanej przestępczości w zglobalizowanym świecie.

Turcję zamieszkuje siedemdziesiąt pięć milionów ludzi. Jak większość krajów, które otworzyły granice, od czasu podpisania w 1996 roku z europejskimi sąsiadami porozumienia o wolnym handlu, boryka się ze swoistym paradoksem: postępująca liberalizacja handlu pociąga za sobą rozrost czarnego rynku. Turcja jest krajem stowarzyszonym z Unią Europejską, nie spełnia jednak jeszcze wszystkich wymagań stawianych państwom kandydującym do członkostwa we Wspólnocie.

W Turcji ląduję w nocy. Piękno gwieździstego nieba upstrzonego fioletem zapiera mi dech. W drodze taksówką do hotelu otwieram okno. Docierają do mnie zapachy Stambułu: spaliny, przyprawy, słona morska bryza. Każde miasto ma swój wyjątkowy aromat.

Dumny ze swego kraju kierowca taksówki postanawia pokazać mi miasto. Wyjaśnia, że znajdujemy się na obszarze, który oddziela Anatolię od Tracji, obejmując morze Marmara, Bosfor i Dardanele. Nazywany jest Cieśninami Tureckimi i stanowi granicę między Azją i Europą. „Niedługo wstąpimy do Unii Europejskiej” – informuje mnie przyjaźnie w „turystycznym” angielskim, mieszance przeróżnych akcentów. „Tu wszystko jest dobrze – zapewnia. – Muzułmanie, żydzi, chrześcijanie, agnostycy, protestanci – wszyscy żyją razem”. Mówi, jakby powtarzał oklepany slogan. Uśmiecham się i myślę o doniesieniach Pen Clubu, stowarzyszenia broniącego wolności wypowiedzi, na temat prześladowań i aresztowań tureckich dziennikarzy. Nic jednak nie mówię, bo wiem, że świat nie jest czarno-biały, a państwa, podobnie jak zamieszkujący je ludzie, są zróżnicowane, złożone i jednocześnie wspaniałe.

Wita mnie życzliwość ludzi, ich uśmiech, ciepło oczu boya pozdrawiającego mnie w drzwiach hotelu, słodki głos recepcjonistki, która zwraca się do mnie w bezbłędnej angielszczyźnie. Nie można widzieć ciemności, nie widząc światła, a dobro istnieje wszędzie. Wierzę, że część z dwustu tysięcy dziewcząt i kobiet, które w ciągu ostatnich pięciu lat zostały sprzedane do tego kraju, w jakimś momencie doświadczyła dobroci kogoś, kto zauważył w nich istotę ludzką, kogoś, kto sprawił, że się uśmiechnęły i poczuły się choć na chwilę mniej samotnie.

Kontaktuję się z Eugene’em Schoulginem, niezwykłym powieściopisarzem i dziennikarzem urodzonym w 1941 roku w rodzinie rosyjsko-norweskiej. Eugene mieszkał w Afganistanie i Iraku, a teraz przeprowadził się do Stambułu, gdzie pełni funkcję prezesa Pen Clubu. Pomaga mi umówić się na spotkania ze znawcami sytuacji politycznej i bezpośrednimi świadkami. Opiekuje się mną troskliwie, a ja na wszelki wypadek zamierzam informować go o swoim miejscu pobytu i ludziach, których spotkam, tak aby wiedział, gdzie i jak mnie znaleźć. Bez jego cennych rad na temat bezpieczeństwa nie udałoby mi się zdobyć wielu informacji.

Informator

Jest piątek, jestem w Maslak, okolicy znanej jako „Manhattan Stambułu”. Wieżowce tej nowoczesnej dzielnicy finansowej są uosobieniem kosmopolitycznej mieszanki tego w połowie europejskiego, w połowie azjatyckiego miasta. Lutowy chłód zachęca do szukania schronienia w barach i kawiarniach, które pachną ciemnym tytoniem, mocną kawą, a czasem i świeżo upieczoną jagnięciną. Szczupłe młode kobiety, modnie ubrane we włoskim lub francuskim stylu, w minispódniczkach, legginsach i wysokich butach wchodzą do barów, jakby to do nich świat należał. Inne, pogrążone w myślach, chodzą z głowami nakrytymi jedwabnymi chustami i w skromnych sukienkach. Młodzi mężczyźni, pachnący wodą kolońską, wyglądają bardzo wytwornie w garniturach od Hugo Bossa, niektórzy w oryginalnych, niektórzy w podróbkach. Witają się ze sobą uściskiem, lekko dotykając policzkami, co jest męskim odpowiednikiem całowania się na dzień dobry. Nauczyli się tego jeszcze od swoich dziadków. W powietrzu rozbrzmiewa śpiew tureckiej piosenkarki pop o głosie podobnym nieco do Britney Spears.

Stoję w barze, pijąc piwo i czekając na swojego informatora. Po pewnym czasie zatrzymuje się koło mnie wysoki i przystojny śniady mężczyzna z krótko ostrzyżonymi włosami i krzaczastymi brwiami. Ma na sobie brązową skórzaną kurtkę. Jego nos jest zaczerwieniony od panującego na dworze mrozu. Zdejmuje wełniany szalik i nawet nie spojrzawszy na mnie, wymawia moje nazwisko i prosi barmana o drinka.

Patrzy na mnie kątem oka i w łamanej francuszczyźnie mamrocze, że nie możemy tu rozmawiać. „W pięciogwiazdkowym hotelu. Możemy spotkać się jutro w pięciogwiazdkowym hotelu”. Sięgam do torebki i wyciągam wizytówkę swojego hotelu. Patrzy na nią, patrzy na mnie, a następnie znów na wizytówkę. „To w okolicy Taya Hatun” – mówi. Ja nalegam: „Tak. To mały hotel, tylko turyści”. „O dziewiątej rano, tylko pani” – zastrzega. Płaci za nawet nienapoczętego drinka. Wychodzi z baru i wskakuje do tramwaju, oglądając się przez ramię.

Mahmut jest policjantem, według zaprzyjaźnionego korespondenta zagranicznego – jednym z tych dobrych. Został wyszkolony przez Międzynarodową Organizację do spraw Migracji (International Organization for Migration, IOM) z siedzibą w Genewie na członka specjalnej grupy do zwalczania w Turcji handlu żywym towarem. Amerykański Departament Stanu przeznaczył siedem milionów dolarów na ten cel. Tyle samo dała Norwegia. Mahmut nie należy do religijnych Turków i jest znakomicie wykształcony. Uważa, że walka z seksualnym wykorzystaniem kobiet w Turcji oraz wzdłuż Jedwabnego Szlaku, którym kiedyś podróżował Marco Polo, jest po prostu farsą i dlatego po miesiącach negocjacji z informatorami postanowił opowiedzieć mi swoją historię.

Czekam na niego w hotelu, pijąc pyszną aromatyczną turecką kawę. W restauracji grupa hiszpańskich turystów wesoło rozmawia. Przychodzi ich przewodnik i gdy wstają, pytają mnie, czy chcę do nich dołączyć. Odmawiam. Kobieta z Sewilli ostrzega, że będę żałowała, iż z nimi nie pojechałam. „Na pewno!” – przyznaję. Żegnam się. Będą spacerować drogą równoległą do ulicy tureckich domów publicznych, nieświadomi, że ciemne okna skrywają niewolników z innych krajów.

Siadam przy barze. To miejsce jak z powieści: eleganckie i przepełnione atmosferą luksusu, z fotelami w kolorze miodu i porozrzucanymi aksamitnymi poduszkami ozdobionymi haftami w różnych stylach. Jest jasno i gra łagodna muzyka. Nic nie wskazuje, by ktoś mógł tu rozmawiać o sprzedawaniu i kupowaniu ludzi. Policjant przyjeżdża, a kiedy wchodzi do baru, młody recepcjonista prawie na niego nie patrzy.

Podchodzi do mnie spięty, nie można mówić o żadnym przełamaniu lodów. Zapraszam go, by usiadł. Rozgląda się i zniżając głos, mówi: „Jeśli dowiedzą się, że to ja dałem pani informacje, zgniję w więzieniu. To znaczy, jeśli nie zabiją mnie najpierw za złamanie artykułu 301 oraz za zdradę państwa i kodeksu policyjnego. Według władz państwowych media są naszym wrogiem, nie powinniśmy im nigdy ufać”. Ja to wiem. Na podstawie tutejszego kodeksu karnego tysiące pisarzy i dziennikarzy zostało postawionych przed sądem za to, że śmieli wyrazić swoją opinię o rządzie tureckim. Być może najbardziej znany na Zachodzie jest proces sądowy Orhana Pamuka, w którego wyniku otrzymał zakaz publicznego wypowiadania się. Władze utrzymują, że prawo się zmieniło zgodnie z wymaganiami Unii Europejskiej, turecki wymiar sprawiedliwości wciąż jednak prowadzi tego typu postępowania. Pamuk mówił o dowodach na to, że w Turcji w 1915 roku zabito milion Ormian i trzydzieści tysięcy Kurdów. Według rządu tureckiego wypowiedź Pamuka obraża tożsamość turecką i powinien on zostać ukarany trzyletnim więzieniem.

Zamawiamy duży dzbanek wyśmienitej pachnącej kardamonem herbaty. Uśmiechamy się grzecznie. Nagle bez słowa pokazuje na kamerę zawieszoną na suficie nad barem. Mówię mu, że możemy iść do mnie do pokoju, a on się zgadza.

Jest ostrożny. Pokój jest mały, ale mam w nim fotel i biurko. Proponuję, by usiadł. Powoli zaczyna się rozluźniać. Chce się zorientować, co wiem na temat korupcji w Turcji i handlu kobietami. Gdy mówię, koncentruje się na każdym moim słowie. Pyta, czy może zdjąć kurtkę. Kiwam głową. Zamieram na widok kabury z bronią i na chwilę gubię wątek. Z długopisem w ręku i notatnikiem na kolanach zdaję sobie nagle sprawę, że jestem w Turcji w hotelowym pokoju z uzbrojonym mężczyzną i że jesteśmy jedynymi osobami, które o tym wiedzą. Wyczuwa mój lęk i zaczyna mówić o swojej żonie i godnych podziwu kobietach, które poznał w IOM. Odetchnęłam z ulgą, zawieramy swoisty pakt zaufania. Bez niego reporterzy w ogóle by nie przetrwali.

Niespodziewane statystyki w Turcji zastanawiają ekspertów. Mimo wzrostu na świecie liczby wypadków handlu kobietami turecka policja notuje spadek liczby kobiet sprzedawanych do Turcji z Rosji, Mołdawii, Gruzji czy Kirgistanu. Jak to możliwe, że w ciągu kilku lat tureckie służby były w stanie ukrócić aż o połowę handel kobietami z tych krajów?[1] Dlaczego nie ma żadnych statystyk dotyczących handlu w samej Turcji?

Mahmut delikatnie podnosi do ust małą kryształową szklaneczkę herbaty i pije kilka łyków. Patrzy na swoje buty i wyjaśnia mi, że nowa strategia Turcji, której celem jest przystąpienie do Unii Europejskiej, związana jest z podpisaniem międzynarodowych umów. Władze muszą się zgodzić na rozmowy na temat praw człowieka. Jednocześnie rząd wzmocnił siły armii i policji odpowiedzialne za bezpieczeństwo wewnętrzne. Mahmut ostrzega mnie jednak, że wojskowi i policyjni szefowie patrzą na prostytucję jak na biznes, ponieważ sami są jej klientami.

Uważają, że to Amerykanie i Skandynawowie nazywają prostytucję niewolnictwem seksualnym, ale to nie nasz problem. To kwestia podejścia, proszę pani. Na przykład wielu Norwegów i Szwedów uprawia w Turcji turystykę seksualną. We własnym kraju nie korzystają z prostytucji, a tu przyjeżdżają, ponieważ jest legalna i mogą zachować anonimowość. […] Dziś albańskie i rosyjskie mafie współpracują z miejscowymi grupami przestępczymi ściślej niż kiedykolwiek wcześniej przy przewozie kobiet, które kończą w seksbiznesie. To zawsze działało w ten sposób. Jedyna różnica polega na tym, że teraz tak zwane cywilizowane kraje uznały, że będą zwalczać prostytucję, czyniąc ją jeszcze lepszym interesem dla wszystkich, i dla handlarzy kobietami, i dla twórców pornografii, i dla tych, którzy po prostu zajmują się sprzedawaniem kobietom fałszywych marzeń. Wojny w Iraku i Afganistanie otworzyły wielkie możliwości przed czarnym rynkiem, napędzając przemyt narkotyków, broni i kobiet. Nikt o tym nie mówi. Zobaczy pani za kilka lat, że media nagle odkryją, jakie fortuny zbili terroryści i północnoamerykańscy najemnicy na handlu kobietami w tym regionie. Yakuza kupuje amfetaminę wyprodukowaną w Iranie i zawozi ją do Japonii, Włoch i Stanów Zjednoczonych, podobnie kupują dziewczęta po całym świecie.

Gdy spisuję, co powiedział mi Mahmut, przyglądam się zrobionym przez siebie zdjęciom i słucham nagrań, które zrobiłam na miesiąc przed wyprawą do Turcji. Przeprowadzałam wywiad z Amerykankami i Kolumbijkami, które zostały sprzedane yakuzie w Tokio i Osace. Przypominam sobie też historię młodej Meksykanki zamordowanej przez yakuzę. Wiem, że te informacje są ogólnodostępne i jeśli tylko się chce, można je łatwo znaleźć. Problemem jest raczej, czym rządy postanawiają się zająć, a czego nie chcą zauważać, kiedy już dotrą do nich historie z kręgu światowego niewolnictwa.

Postanowiłam powiedzieć Mahmutowi o rozmowie, którą przeprowadziłam z doktorem Muhtarem Çokarem, założycielem i kierownikiem Fundacji Rozwoju Zasobów Ludzkich, tureckiej organizacji pozarządowej, która prowadzi schroniska dla kobiet, ofiar handlu żywym towarem. Rozmawiałam z nim w jego biurze w centrum Stambułu. Çokar, spokojny mężczyzna niezdolny patrzeć mi prosto w oczy, twierdził, że wiele młodych kobiet z Mołdawii, Rosji i sąsiednich regionów jest najpierw zmuszana do prostytucji we własnych krajach, a dopiero później przywozi się je do Turcji, obiecując lepszą pracę i wyższe zarobki. Kiedy jednak już tu przyjadą, okazuje się, że są same i nie mają pracy. Istnieje przesąd, że Turcy szaleją za kobietami z Europy Wschodniej, nazywanymi tu nataszami, szczególnie jasnoskórymi i długonogimi blondynkami lub tymi z rudymi włosami. Według doktora Çokara bardzo niewiele spośród tutejszych prostytutek to Turczynki. Stambuł to miasto z surowymi zasadami moralnymi i żadna religijna rodzina, niezależnie od swojej wiary, nie zgodziłaby się, by córka została prostytutką. Obowiązujące prawo, uchwalone jeszcze w latach trzydziestych XX wieku, zakazuje prostytutkom wychodzenia za mąż i posiadania dzieci.

Kobiety spoza Turcji są idealnym materiałem na prostytutki zarówno dla Turków, jak i dla odwiedzających kraj turystów. Zgodnie z zeznaniami uratowanych kobiet 40% seksturystów przyjeżdża do Turcji z Rosji. Według doktora Çokara wiele prostytutek pracuje na własną rękę. Starają się oszczędzać pieniądze, a kiedy policja zaczyna je nękać i wymuszać od nich haracz, kończy się to zazwyczaj ekstradycją czy – jak to się oficjalnie nazywa – zostają repatriowane. Średnio spędzają dwa tygodnie w schronisku w Stambule (chociaż niektóre zostają tam nawet i pół roku). Później są odsyłane do swych krajów, rodzin i dzieci, gdzie żyją w ubóstwie i głodzie. Niektóre próbują wracać do Turcji, płacąc za wizę na granicy piętnaście dolarów. Z Turcji mogą spróbować przedostać się do Grecji lub Włoch, skąd albańska mafia zabiera je do Anglii lub Francji. Muszą zapłacić za swoją podróż, ale według doktora duża część z nich zrobiłaby wszystko, by móc później wysyłać pieniądze do domu.

Zaskoczyło mnie, z jaką niezachwianą pewnością mówił. Szczególnie poruszyło mnie to, jak protekcjonalnie wypowiadał się o nataszach. Kiedy zauważył zdziwienie w moich oczach, rzucił dziwną uwagę: „Słuchaj, Lydio, czasem obcy nie rozumieją naszych zwyczajów i osądzają nas bez zastanowienia”. Wstał, zapalił papierosa, dym wydmuchiwał przez okno. „Na przykład teraz trwa debata, czy kobiety w Turcji powinny nosić chusty. Możesz uważać, że to seksistowskie [Nigdy nie poruszałam tego tematu], ale w rzeczywistości to dobry pomysł, który pozwoli kobietom z kręgów ortodoksyjnych wychodzić z domu. To tak naprawdę postulat feministyczny – zapewnił mnie. – Jeśli się tych zwyczajów nie zrozumie, to nie można ich właściwie ocenić” – dodał, wyrzucając niedopałek za okno. „W Turcji zarejestrowanych jest trzy tysiące pracowników seksualnych. W trzech budynkach rządowego domu publicznego zatrudnionych jest stu trzydziestu jeden pełnoletnich pracowników. Cudzoziemcy kryją się po prywatnych domach, które działają jako nielegalne burdele”. Doktor Çokar opisał mi, jak seksturystyka przyswaja sobie te same zasady, które rządzą pozostałymi dziedzinami: są i pięciogwiazdkowe hotele, w których bogaci klienci dostają drogie call girls. Tam, gdzie rozwinięta jest turystyka lub stacjonują oddziały armii, zawsze rozwija się prostytucja. Powiedział, że choć nie potrafi tego zweryfikować, to według wiarygodnych źródeł w Turcji pracuje około stu tysięcy nielegalnych prostytutek.

W 2010 roku przez prowadzone przez Çokara schronisko przewinęło się sto kobiet, ofiar handlu żywym towarem. Według niego w żadnym z tych wypadków nie było widać oznak stosowania „brutalnej przemocy fizycznej”, choć niewątpliwie sięgano po przemoc psychiczną i seksualną. Handlarze raz na miesiąc robią prostytutkom zastrzyki z antybiotyków, by chronić klientów, którzy zazwyczaj odmawiają korzystania z prezerwatyw. Dodał, że prowadzi to jednak do bardzo poważnych problemów, ponieważ kobiety uodparniają się na działanie silnych antybiotyków. Według raportu przygotowanego przez Çokara „połowa przyjeżdżających do Turcji imigrantek wpada w ręce gangów zajmujących się prostytucją”. IOM twierdzi zaś, że w pięciu regionach Turcji udało się uratować nastolatki przywiezione z Chin, Filipin i Sri Lanki.

Zadziwiają podwójne standardy obowiązujące w tym kraju. Turcja jest znana na przykład z prostytucji transwestytycznej i transseksualnej, które przyciągają odrębną grupę turystów. Państwo tymczasem uważa transwestytów i transseksualistów za „grzeszników”, a jakiekolwiek publiczne zachowania homoseksualne są zakazane. Istnieją jednak nielegalne, specjalizujące się w seksturystyce, domy publiczne, w których pracuje dwa tysiące transwestytów. Są dobrze zorganizowane, akceptują nawet karty kredytowe.

Zapytany o legalność prostytucji, doktor Çokar powiedział mi, że nie sądzi, by jej zakazanie w Turcji było dobrym rozwiązaniem. „Nasza organizacja uważa, że prostytucja jest formą przemocy seksualnej wobec kobiet, ale warunki często są takie, że nierząd staje się dla nich jedynym sposobem przeżycia. Wspieramy kobiety jako istoty ludzkie, nie popieramy jednak samej prostytucji jako rodzaju biznesu”. Co więcej, Çokar uważa, że handel żywym towarem wzrósłby, gdyby zabronić prostytucji. Milczy, gdy pytam go, czy wierzy, że w Turcji posiadanie i handlowanie kobietami jest kulturowo akceptowane. Jako odpowiedź wręcza mi broszury, wydawane przez swoją organizację, i mówi o projekcie mającym na celu zapobieganie AIDS.

Doktor Çokar uważa, że kobiety z własnej woli przybywają do Turcji, ale Mahmut w to nie wierzy. Mówi, że bardzo niewiele kobiet chce zostać prostytutkami. Większość z nich pragnie godnej pracy jako kelnerka lub pomoc domowa. Potwierdza też, że w rzeczywistości prawie żadna cudzoziemka nie działa tu na własną rękę, chyba że zostaje kochanką żonatego mężczyzny, który może ją wspierać finansowo, a takich mężczyzn jest tu wielu. Według lokalnych źródeł w Turcji, jak w większości krajów muzułmańskich, podwójne standardy zachowań seksualnych sprzyjają prostytucji i niewierności.

Zgodnie z komentarzem instytutu The Protection Project do „Raportu o handlu żywym towarem” (2009) wiadomo o dwustu działających w Turcji grupach zajmujących się handlem kobietami i dziewczętami. Według danych IOM z lat 1999–2009 ćwierć miliona ludzi zostało przeszmuglowanych przez Turcję. Większość to kobiety z Azerbejdżanu, Gruzji, Armenii, Rosji, Ukrainy, Czarnogóry, Uzbekistanu i Mołdawii. Przypomnijmy, że IOM to najskuteczniej działająca organizacja zajmująca się identyfikacją ofiar i niesieniem im pomocy. Władze Turcji twierdzą jednak, że między 2003 a 2008 rokiem tylko dziewięćset dziewięćdziesiąt cztery osoby zostały uznane za ofiary handlu żywym towarem.

Dwanaście tureckich organizacji pozarządowych zarejestrowało dużo wypadków dziewcząt, które zostały porwane z rumuńskich sierocińców i sprzedane do Turcji. Kobietom mówi się, że firma przewiezie je z Turcji do Niemiec lub Wielkiej Brytanii. Większość z nich daje się nabrać na podróż do Turcji ze sfingowaną umową o pracę jako kelnerka, niania, sekretarka, modelka, tancerka lub pomoc domowa. Setki młodych kobiet są zabierane na prom płynący przez Morze Czarne do tureckiego Trabzonu lub z albańskiego portu Wlora do San Foca we Włoszech.

Mahmut mówi, że rząd turecki podjął pewne kroki, by nie dochodziło do handlu ludźmi. Policja turecka współpracuje na przykład z rządami Mołdawii i Ukrainy przy produkcji filmów edukacyjnych, ostrzegających kobiety i dzieci przed metodami handlarzy żywym towarem. Mahmut twierdzi jednak, że problem polega na tym, że rząd turecki zalegalizował prostytucję i sam prowadzi domy publiczne. Zdaje sobie sprawę, co mówią statystyki: 79% ofiar handlu żywym towarem jest sprzedawanych i kupowanych do pracy w seksbiznesie. W zaciekły sposób stara się mi to wyjaśnić:

Większość klientów to Turcy, a handlarzami są zarówno tutejsi, jak i cudzoziemcy. Prostytucja to lukratywny interes, proszę pani, przynosi dużo pieniędzy. Tysiące turystów przyjeżdża na wybrzeże i do Stambułu w poszukiwaniu przyjemności. Oczywiście, zwiedzają najpiękniejsze zabytki Turcji. Niestety, niektórzy z nich wykorzystują młode dziewczyny. Znaleźliśmy szesnastolatki, które zostały tu przywiezione w wieku lat czternastu. W domach publicznych pracują z fałszywymi dokumentami, a rząd przymyka na to oko. Gdy handlarze znudzą się tymi dziewczynami, dzwonią po prostu na policję i je zwracają. A gdy jest nalot, handlarzy nagle nigdzie nie ma. Większość młodych prostytutek ma autentyczne dokumenty, ale przebywa tu nielegalnie.

Spotkałam się z tym już w innych częściach świata: urzędnicy rządowi, pracownicy konsulatów, a nawet ambasadorowie są gotowi wydawać paszporty na podstawie fałszywych dokumentów.

Mahmut mówi o problemach z identyfikacją niewolników seksualnych, jeśli mają autentyczne dokumenty imigracyjne: gdyby pogranicznicy mieli decydować, kogo przepuścić przez granicę tylko na podstawie wyglądu albo podejrzeń, zapanowałby chaos i zniszczyłoby to nieodwracalnie stosunki dyplomatyczne między krajami. „To dlatego urzędnicy nie chcą ryzykować i wolą nie dzielić się swoimi przypuszczeniami. Poza tym kobiety z niektórych regionów wyglądają często jak dziewczynki, na przykład Mongołki lub Kambodżanki. Widziałem Filipinki, które wyglądały na szesnaście lat, a w rzeczywistości miały lat dwadzieścia pięć. Po prostu czasem trudno to ocenić” – dodaje Mahmut, jakby myślał na głos.

Według organizacji Koniec Dziecięcej Prostytucji, Pornografii i Handlu Dziećmi w Celach Seksualnych (End Child Prostitution, Child Pornography and Trafficking of Children for Sexual Purposes, ECPAT) 16% uratowanych w Turcji ofiar handlu żywym towarem to nieletni sprzedani w celach seksualnych. Mahmut potwierdza te doniesienia. Mówi, że rozumiany w ten sposób seks jest uważany za przemysł, a nie działalność przestępczą. Potwierdza również zawarte w raporcie organizacji Ocalmy Dzieci informacje, zgodnie z którymi wielu pedofilów poszukuje schronienia w krajach, gdzie nierząd jest legalny, stając się lojalnymi klientami i przyczyniając się do rozkwitu dziecięcej prostytucji.

Mimo wysiłków Ministerstwa Spraw Zagranicznych, by zwrócić uwagę opinii publicznej na ten problem, statystyki nie kłamią. W 2006 roku aresztowano czterysta dwadzieścia dwie osoby, w 2007 – trzysta osiem, a w 2008 już tylko dwieście pięćdziesiąt pięć, w większości klientów domów publicznych, choć wśród aresztowanych były też ofiary uznane za współwinne handlu ludźmi. Wydaje się więc, że rząd turecki, podobnie jak wiele innych rządów, przynajmniej częściowo uznał wykorzystywanie seksualne za niezgodne z prawem, aby uciszyć takie kraje jak Stany Zjednoczone czy Szwecja, które są za zniesieniem prostytucji. Nie potrzeba jednak przeprowadzać dochodzenia na szeroką skalę, by odkryć, że nielegalne domy publiczne działają i kwitną za pozwoleniem władz. Jednocześnie turecki rząd, aby przekonać społeczność międzynarodową, że stara się wprowadzać nowe prawa, wydaje mniej zezwoleń na uprawianie legalnej prostytucji.

Zgodnie z niektórymi raportami CIA Turcja podobnie postępuje w sprawie narkotyków. Sprawozdania amerykańskich agencji potwierdzają, że Turcja odgrywa zasadniczą rolę na heroinowej trasie między Europą a Azją. Czterdzieści jeden procent światowej heroiny, wyprodukowanej w Afganistanie i Pakistanie, jest dostarczana do Europy przez Turcję. Autostrady i lotniska są używane do przewozu afgańskiej morfiny, która następnie w Stambule lub Kirgistanie przetwarzana jest na heroinę i rozprowadzana w Europie i Rosji. To, że w Turcji (ale również w Indiach, Australii, Francji i Stanach Zjednoczonych) uprawa opium w celach medycznych jest legalna, sprawia, że kontrola policji jest mniej skrupulatna.

Dzięki namowom IOM Turcja założyła specjalny telefon zaufania (bezpłatny numer 157) dla ofiar handlu żywym towarem. Między majem 2009 a czerwcem 2011 udało się uratować dwieście dziewięć osób. Niesieniem pomocy wykorzystywanym i opieką nad nimi zajmuje się kilka organizacji pozarządowych i IOM. Kiedy jednak rozmawiam z młodymi kobietami z Mołdawii i Chorwacji, okazuje się, że statystyki wcale nie są tak dobre. Dziewczyny mówią, że repatriacja to farsa i dotyka jedynie kobiet, które zostały już wyeksploatowane przez seksbiznes. Tylko nowo przybyłe można kontrolować, ponieważ nie mówią jeszcze po turecku. Turystyka rocznie przynosi Turcji dwadzieścia jeden miliardów dolarów zysku, a dla Europejczyków jedną z najbardziej kuszących atrakcji jest seks. W tym kraju wzrost w męskiej i kobiecej seksturystyce jest czymś oczywistym. W odróżnieniu od kobiecej prostytucji większość męskich prostytutek nie ma alfonsów, płacą jedynie policji za opiekę. Młodzi chłopcy, często wybierani przez pedofilów, podlegają jednak tym samym regułom, co seksualnie zniewolone dziewczęta, są też podobnie traktowani i grożą im te same niebezpieczeństwa.

Dziewczęta Matilde

Matilde Manukyan, Amerykanka z pochodzenia, urodziła się w Turcji w 1914 roku. Uczyła się w najlepszych szkołach, prowadzonych przez francuskie zakonnice. Wyszła za mąż, lecz owdowiała. Po mężu odziedziczyła piękny budynek w Karaköy w dzielnicy czerwonych latarni. Z czasem, zarządzając trzydziestoma dwoma domami publicznymi i posiadając czternaście budynków, w których uprawiana jest legalna prostytucja, zaczęła być znana jako „królowa burdeli”. Wielokrotnie podejrzewana była o wykorzystywanie seksualne nieletnich, lecz układy z władzami przez całe życie zapewniały jej ochronę. Co więcej, chociaż zarobki Matilde pochodziły z handlu seksem, Turcja przyznała jej nagrodę dla obywatela, który w latach 1990–1995 zapłacił największe podatki. W 1975 roku przeżyła zamach bombowy dokonany na jej samochód, w którego wyniku została poddana dwunastu operacjom. W nowej mafii, zajmującej się handlem żywym towarem, miała wielu wrogów. Po 1990 roku międzynarodowe gangi zaczęły wywierać naciski na tureckie syndykaty parające się prostytucją, a Matilde, przyzwyczajona do swojej pozycji, odmówiła płacenia haraczu za ochronę przed kryminalistami, którzy byli w zmowie z policją.

W 1996 roku ujawniono dowody, że w jej domach publicznych wykorzystuje się seksualnie nieletnie dziewczęta. Odwiedzająca dotychczas jej przybytki socjeta odwróciła się od niej. Gdy Matilde została przedstawiona jako handlarz żywym towarem, ogłosiła swą konwersję na islam. Według proroka Mahometa osobie, która się nawróci, odpuszczane są wszystkie grzechy. Następnie ufundowała przepiękny meczet, przeznaczając na ten cel pieniądze zarobione na handlu ludźmi, w czym wspierały ją władze mimo oburzenia opinii publicznej. Chociaż ponoć Allah jej wybaczył, to duża część tureckiego społeczeństwa nadal uważała ją za handlarza dziewczętami i kobietami. Było powszechnie wiadomo, że aż do śmierci w 2001 roku utrzymywała bardzo przyjazne stosunki z policją.

W Londynie miałam możliwość przeprowadzić wywiad z Ullą, trzydziestodziewięcioletnią Syryjką, porwaną i sprzedaną stambulczykowi, który zabrał ją do Matilde. Przez cztery lata od szesnastego roku życia Ulla przebywała w dwóch różnych domach publicznych. Teraz ma męża i pracuje w sklepie spożywczym. Swoją przeszłość ukrywa przed większością przyjaciół, ale zgłasza się jako tłumaczka wolontariuszka do mającej swą siedzibę w Londynie organizacji broniącej praw kobiet. Oto fragment jej opowieści:

Wtedy myślałyśmy, że jesteśmy dobrze traktowane. Słyszałyśmy o młodych kobietach, które były więzione w strasznych warunkach i z którymi obchodzono się jak z prawdziwymi niewolnikami. Te historie nas przerażały, opowiadano nam też, że mężczyźni są brutalni i że za młode dziewczyny płacą tylko kilka centów. Mówiono nam, że mężczyźni mają dziwne choroby i że kobiety nie mogą się myć. My byłyśmy trzymane w czystości i dbano o nasz dobry wygląd. Płacono nam mało, czasem nas karano, niektórzy klienci byli obsceniczni i agresywni, ale to część tej pracy. Pewien klient mnie wykupił – miałam wtedy już dwadzieścia lat i uchodziłam za starą – i zabrał ze sobą do Londynu. Przez kilka lat byłam tu nielegalnie, a do tego byłam uzależniona od narkotyków. Udało mi się jednak znaleźć kobiety, które mi pomogły. Zmieniłam swoje życie. Teraz, gdy wracam myślą do tego wszystkiego, widzę, że byłam seksualnym niewolnikiem, wtedy jednak tego nie rozumiałam. Jeśli nie masz wyjścia i jesteś sama, lepiej nie zdawać sobie sprawy z tego, co się dzieje, po prostu żyjesz i starasz się za dużo nie myśleć. Uważałam, że nie ma niczego złego w sprzedawaniu swojego ciała, jeśli niczego innego nie mogę sprzedać.

Nie mogłam uciec, ponieważ domy publiczne są w Turcji legalne. Policjanci i politycy to byli nasi najlepsi klienci. Tak bardzo kochali właścicielkę, że przysyłali własne pielęgniarki, by nas badały. Byłyśmy najprawdopodobniej najposłuszniejszymi i najzdrowszymi prostytutkami w całej Turcji.

Ulla przyznała, że uzależniła się od opium po tym, jak jedna z kobiet w domu publicznym dała jej spróbować tego narkotyku. Tylko dzięki uzależnieniu była w stanie znieść terror zamknięcia, wykorzystywania i dziesięciu czy dwunastu gwałtów dziennie. „Opium pozwalało mi odlatywać, nie czuć, nie być sobą” – mówi.

Dla części kobiet mieszkanie w domach publicznych nie jest największą tragedią. Sonia z Czarnogóry przyjechała do Turcji, gdy miała dwadzieścia cztery lata. Teraz ma lat trzydzieści pięć. Kiedy zabierano ją do Turcji, wiedziała, że będzie pracować jako prostytutka. W trzy lata udało jej się spłacić długi i mogła bez przeszkód wyjść na miasto. Wspomina:

Żyłam w ciągłym strachu, że ktoś się zniecierpliwi lub mną znudzi i zostanę zgarnięta podczas policyjnego nalotu, który miał miejsce zawsze, gdy przywożono nowe dziewczyny. Bałam się, że mnie aresztują i odeślą do domu. Mówili nam, że policja ma nasze zdjęcia i że jeśli będziemy się źle zachowywać, zostaniemy deportowane. Nie chciałam wracać do głodu i przemocy – w moim kraju nic dobrego na mnie nie czekało […]. Ja już nie mam swojej ojczyzny. Bycie prostytutką to nie była najlepsza rzecz, jaka mogła mi się przydarzyć, ale dzięki tej pracy mogłam przez jakiś czas zarabiać na życie.

Historia Matilde Manukyan, wielkiej tureckiej burdelmamy, pokazuje, jak niektórzy sutenerzy i stręczyciele zamieniają się w handlarzy ludźmi. Nie tylko pracują w obrębie systemu, sprawiając, że ich sprzymierzeńcami stają się policja i władze, lecz także prowadzą legalny biznes, uznawany i ceniony przez pewne grupy społeczne, takie jak arystokracja czy politycy. Kiedy działała zgodnie z prawem w ramach układu, który dopuszczał prostytucję jako legalną działalność, Manukyan zajęła się sprzedażą i kupnem nieletnich. Następnie zainwestowała zyski z handlu dziewczętami i kobietami w nieruchomości. Przed śmiercią była właścicielką trzech pięciogwiazdkowych hoteli, ponad stu dwudziestu mieszkań w wielu turystycznych regionach Turcji, własnej firmy eksportowej i ponad trzystu luksusowych taksówek. Miała całą kolekcję rolls-royce’ów, mercedesów i bmw. W Niemczech wybudowała hotel, miała też olbrzymi luksusowy jacht, na który zapraszała swych wpływowych przyjaciół.

Przypadek Matilde napawa mnie moralnym przerażeniem, ale pozwala mi także zobaczyć złożoność tej debaty i dostrzec różnice między prostytucją a stręczycielstwem czy wykorzystywaniem seksualnym. W którym momencie kobieta, która zajmuje się legalną prostytucją, decyduje się angażować w zniewalanie dzieci i nastolatek? Ile istnieje teraz na świecie takich Matilde, które decydują o przyszłości jakiejś dziewczyny, zakładając, że „co dobre dla mnie, dobre i dla niej”? Co się dzieje, gdy połączy się prostytucję z handlem żywym towarem? Gdy osoba, która zajmuje się prostytucją, ma ekonomiczną i polityczną władzę, system prawny nie jest w stanie zapobiec powstawaniu zorganizowanej przestępczości zajmującej się niewoleniem ludzi.

Złoty Półksiężyc

Mahmut zaczyna mi wyjaśniać skomplikowane związki między Turcją a Złotym Półksiężycem, czyli leżącym na terenach Afganistanu, Pakistanu i Iranu regionem, w którym produkuje się opium:

W 1998 roku Turcja zaczęła powoli radzić sobie z problemem heroiny i władzom tureckim wygodniej było milczeć, gdy w kraju zaczęły działać tureckie, albańskie i kosowskie mafie. Dla Turcji przynależność do Europy i Azji, bycie bramą między dwoma światami jest zarówno błogosławieństwem, jak i przekleństwem. Kwestia bałkańska zawsze była skomplikowana. Nie możemy twierdzić, że władze tureckie nie są skorumpowane, wszędzie na świecie urzędników i polityków można kupić za dolary lub euro.

W Turcji działa IOM po to, by Europejczycy i Amerykanie traktowali nas jak równych. Nikt nie mówi jednak o tym, jak zmieniły się umowy między mafiami. Gdy któryś z krajów decyduje się rozprawić z nielegalnym handlem bronią, robi to natychmiast, jeśli zagrożony jest jego narodowy lub ekonomiczny interes. Handel kobietami, który teraz jest po prostu nazywany „handlem”, przez ostatnie dwadzieścia lat przynosi duże zyski rosyjskiej i albańskiej mafii, które działają w Macedonii i handlują z mafią turecką.

Aby przeczytać tę książkę w całości, kup ją w księgarni www.legimi.com.