Jak swit poranka - Francine Rivers - Francine Rivers - ebook
Wydawca: Bogulandia Kategoria: Religia i duchowość Język: polski Rok wydania: 2013

Uzyskaj dostęp do tej
i ponad 16000 książek
od 6,99 zł miesięcznie.

Wypróbuj przez
7 dni za darmo

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

e-czytniku kup za 1 zł
tablecie  
smartfonie  
komputerze  
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Liczba stron: 771 Przeczytaj fragment ebooka

Ebooka przeczytasz na:

Kindlu MOBI
e-czytniku EPUB
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Opis ebooka Jak swit poranka - Francine Rivers - Francine Rivers

Niestety już ostatnia trzecia część trylogii Francine Rivers "Znamię lwa" .

Atretes wódz germańskiego plemienia Chattów wzięty do niewoli przez zwycięskich Rzymian zyskuje sławę niezwyciężonego gladiatora, walcząc przez długich dziesięć lat na arenach Imperium Romanum o wolność. Odzyskawszy ją postanawia wrócić do Germanii. Ale najpierw musi odnaleźć syna, którego uratowała od śmierci młoda chrześcijanka Hadassa zanosząc chłopca do świętego Jana Apostoła...Jak splotą się losy Artesa, Hadassy i Markusa

***

Trylogia „Znamię lwa” zajmuje bezsprzecznie nr 1 w moim rankingu najlepszych powieści. Gdybym miała nadawać punkty w kategorii warte/niewarte przeczytania, to daleeeeeeko w tyle za powieścią

„Głos w wietrze” byłaby druga pozycja. Po prostu cudowna powieść! Największym atutem i sekretem tej książki jest to, że czytając ją, człowiek czuje się „uwznioślony”, podniesiony na duchu, pełen optymizmu i wiary w siebie. Widzi też sens istnienia. Powieść ta winna być polecana jako doskonały lek na depresję, niezwykłe uczucie spokoju wewnętrznego, pogoda ducha pozostają bowiem w człowieku jeszcze długo po ukończeniu czytania. Jedyny minus tej trylogii to fakt, że przeczytawszy jej trzy tomy, żałujemy niezmiernie, że to już koniec.

recenzja z www.biblionetka.pl

***

Francine Rivers jest pisarką aktywną od ponad trzydziestu lat.

W latach 1976-1985 odnosiła sukcesy na rynku beletrystyki dla szerszego grona odbiorców, zdobywając liczne nagrody. W 1986 powróciła do głębokiej wiary chrześcijańskiej. Odtąd Francine Rivers publikuje na rynku wydawnictw chrześcijańskich, a jej książki wciąż cieszą się uznaniem zarówno krytyków, jak czytelników. Została nagrodzona złotym medalem amerykańskiego Ewangelicznego Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Wydawców ECPA, zaś Amerykańskie Stowarzyszenie Autorów Romansów wyróżniło prestiżową nagrodą RITA aż trzy inne powieści. Autorka wyznaje, że poprzez swoje pisarstwo stara się zbliżać czytelników do Boga oraz że pragnie czcić i wielbić swoją pracą Chrystusa, w podzięce za to, w jaki sposób wpłynął i wciąż wpływa na jej życie.

Recenzja: http://ksiazkowy-blog.blogspot.com/2013/09/trylogia-znamie-lwa-recenzja.html

Opinie o ebooku Jak swit poranka - Francine Rivers - Francine Rivers

Fragment ebooka Jak swit poranka - Francine Rivers - Francine Rivers


















Znamię Lwa

(trylogia)

Głos w wietrze

Echo w ciemności

Jak świt poranka


Tytuł oryginału: As Sure as The Dawn

Copyright© 1995 Francine Rivers.

All rights reserved.

Tłumaczenie:

Adam Szymanowski

Projekt okładki:

Radosław Krawczyk

Skład:

Mikrograf s.c. www.mikrograf.pl

Druk i oprawa:

Drukarnia ReadMe Łódź

Copyright © 2013 for the Polish edition by Wydawnictwo Bogulandia,

Warszawa 2013

All rights to the Polish edition reserved.

Książka, ani żadna jej część, nie może być przedrukowywana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy. W sprawie zezwoleń proszę zwracać się do:

Wydawnictwo Bogulandia

tel. 603 072 828

info@bogulandia.pl

www.bogulandia.pl

Cytaty z Pisma Świętego pochodzą z Pisma Świętego Starego i Nowego Testamentu, Najnowszy przekład z języków oryginalnych z komentarzem, przygotowany z inicjatywy Towarzystwa Świętego Pawła, wydanego przez Edycję Świętego Pawła, Częstochowa, 2009.

ISBN 978-83-63097-18-9

Książka do nabycia:

Księgarnia i Hurtownia wysyłkowa „Bogulandia”

ul. Ząbkowska 23/25 lok. 53, 03-736 Warszawa

info@bogulandia.pl

www.bogulandia.pl

Książka polecana przez

Opracowanie wersji elektronicznej:

Karolina Kaiser


Spis treści

Okładka
Strona tytułowa
Strona redakcyjna
Słowo wstępne – Przedmowa wydawcy
Przedmowa
Podziękowania
Mapy: Rzymskie Imperium, c. 117 A.D.
Szlak morski z Efezu do Rzymu
Szlak lądowy z Rzymu do Germanii
Prolog
Część I: Ziarno
Część II: Wzrastanie
Część III: Ciernie
Część IV: Ofiara
Część V: Żniwo
Epilog
Słowniczek terminów
Materiały do dyskusji

Przedmowa wydawcy

Drodzy Czytelnicy!

Od czasu nawrócenia, przez 15 lat interesowały mnie tylko półki z książkami, na którym widniały napisy: poradniki, religia, świadectwa, rozważania duchowe itp. Zawsze omijałam dział: powieści chrześcijańskie. Wydawały mi się płytkie, nic nieznaczące dla mojego rozwoju duchowego, po prostu strata czasu i pieniędzy. W takim przekonaniu chodziłam do czasu, gdy koleżanka dosłownie wcisnęła mi w ręce powieść „Potęga miłości” Francine Rivers.

Jadąc nad morze, włożyłam książkę do walizki. Z nudów zaczęłam ją czytać. Uwierzcie mi, żadna lektura nie wywarła na mnie tak wielkiego wrażenia, utrzymującego się przez wiele tygodni po jej przeczytaniu.

Oczywiście powieść można było „połknąć”w jeden dzień, no może dobę, mnie zajęła ona trzy dni. Z obawy przed pokusą czytania na plaży, celowo nie brałam książki ze sobą, gdyż rola mamy sześciorga dzieci nad morzem polega na ciągłym liczeniem stanu rodziny. Na szczęście w nocy dzieci śpią, a ja, nie rozstając się z pudełkiem chusteczek, mogłam upajać się cudowną historią głównych bohaterów.

Nie mam zamiaru zamieszczać streszczenia powieści, ale opowiem krótką historię towarzyszącą mojej lekturze.

Na pewno znacie to uczucie wściekłości, gdy okazuje się, że pozostała już tylko jedna kartka do końca, a wy oddalibyście wszystko, żeby nie rozstawać się z bohaterami książki. Ale po co jest wyobraźnia? Nie jesteś w stanie o niczym innym myśleć, a na samo wspomnienie fabuły powieści, to płaczesz, to się śmiejesz. Ja wciąż płakałam.

W niedzielę pojechaliśmy gościnnie na nabożeństwo do kościoła w Kołobrzegu. Spóźniliśmy się, więc „za karę” zmuszeni byliśmy usiąść w pierwszym rzędzie, tuż przed sceną, bo tylko tam były wolne miejsca. Trzymałam się dzielnie przez cały czas uwielbienia, następnie pewne małżeństwo opowiedziało świadectwo dotyczące kryzysu, przez jaki właśnie przechodzili. To wystarczyło. Wróciłam myślami do losów moich bohaterów. Płakałam przez całe kazanie, nie będąc w stanie przestać. Byłam wściekła na siebie, że nie mogę się ukryć. Widziałam pocieszający wzrok pastora, który pewnie był przekonany, że słowo, jakie mówi, tak potężnie działa w moim sercu.

Następnego dnia poszłam do księgarni w poszukiwaniu jakiejkolwiek książki Francine Rivers. Znalazł się jeden egzemplarz – pierwszy tom trylogii „Znamię Lwa” – „Głos w wietrze”, który okazał się jeszcze większym sukcesem literackim. Podczas czytania trylogii nie byłam zdolna do wykonywania żadnej przyziemnej czynności. Obawiam się, że taki stan, przyglądając się objawom, przypomina uzależnienie. Myślisz tylko o sposobności ukrycia się gdziekolwiek sam na sam z książką. I  w takich momentach wdzięczna jesteś Bogu za odpoczynek i nieocenioną ciszę podczas nieprzespanych nocy.

Oczywiście przeczytałam wszystkie, dostępne na rynku polskim, książki Francine Rivers, ale nigdy nie spodziewałam się, że będę miała zaszczyt przyczynienia się do wydania dzieł autorki, które do tej pory były niedostępne w języku polskim. Są to dwie słynne powieści „Szofar zabrzmiał” oraz „Ostatni zjadacz grzechu”, która zachwyciła reżysera Michaela Landona i na jej podstawie nagrał film . Bardzo mi zależało, aby te powieści były dostępne również dla polskiego czytelnika i tak samo gorąco polecam, jak wspomnianą trylogię „Znamię lwa”, która niezmiennie od 10 lat cieszy się popularnością. Z radością przyjęłam fakt, że prawa autorskie są do nich dostępne i  postanowiliśmy wznowić wydanie tych powieści, gdyż na rynku polskim nie może ich nigdy zabraknąć. Mam też nadzieję, że doczekają się ekranizacji.

Edyta Bogulak
Wydawca


Przedmowa

Kiedy w 1986 roku stałam się nowo narodzoną chrześcijanką, pragnęłam dzielić się swoją wiarą z innymi. Jednak nie chciałam nikogo obrazić i podejmować ryzyka „utraty” starych przyjaciół oraz członków rodziny, którzy nie podzielali mojej wiary w Jezusa jako Pana i Zbawiciela. Wciąż się wahałam i pozostawałam milcząca. Postanowiłam wtedy rozpocząć własne poszukiwania, badając wiarę męczenników. „Głos w wietrze” był tego rezultatem.

Pisząc historię Hadassy, doszłam do przekonania, że odwaga nie jest czymś, co można wytworzyć samemu, jako wynik własnych starań. Nauczyłam się, że gdy całym sercem poddajemy się Bogu, On daje nam odwagę, aby stawić czoło temu, co przychodzi. On daje nam słowa, które trzeba wypowiedzieć, gdy jesteśmy wezwani, by stanąć i wyrazić swoją wiarę.

Wciąż odczuwam wewnętrzne zmagania jako chrześcijanka, walcząc ze swoimi wadami i przeżywając porażki, ale Jezus dał mi narzędzie w postaci pisania i mogę go używać, poszukując odpowiedzi, które pochodzą od Niego. Każda z moich postaci, ze swoim odmiennym punktem widzenia, odgrywa jakąś rolę, kiedy poszukuję Bożej perspektywy i każdego dnia znajduję w Piśmie Świętym coś, co do mnie przemawia. Bóg okazuje wobec mnie cierpliwość i dzięki studiowaniu Jego Słowa odnajduję to, czego On chce mnie nauczyć. Kiedy słyszę od jakiegoś czytelnika, że został on poruszony jedną z moich opowieści, to mogę powiedzieć, że jedynie Bogu należy się za to chwała. Wszystkie dobre rzeczy pochodzą od Ojca w górze i może On użyć czegokolwiek, aby dotrzeć do swoich dzieci ze swoim pouczeniem – nawet za pomocą fikcji literackiej.

Moim głównym pragnieniem, gdy podjęłam się pisania chrześcijańskiej beletrystyki, było znalezienie odpowiedzi na osobiste pytania i dzielenie się nimi w formie opowieści z innymi. Teraz chcę o wiele więcej. Pragnę, aby Pan Bóg użył moich książek, aby ludzie stali się spragnieni Bożego Słowa, Biblii. Mam nadzieję, że przeczytanie historii Hadassy sprawi, że staniecie się głodni prawdziwego Słowa, Jezusa Chrystusa, Chleba Życia. Modlę się, abyście gdy skończycie czytanie mojej książki, chwycili za Biblię z nowym entuzjazmem i oczekiwaniem na spotkanie z samym Panem. Badajcie Pismo Święte dla czystej radości bycia w Bożej obecności.

Umiłowani, poddajcie się całym sercem Jezusowi Chrystusowi, który Was kocha. Kiedy będziecie pić z głębokiej studni Pisma, Pan Was odświeży i oczyści, będzie was kształtował i odtwarzał poprzez swoje Żywe Słowo. Gdyż Biblia jest samym tchnieniem Boga, dającym życie na wieki tym, którzy Go szukają.

Francine Rivers, 2002


Podziękowania

Pragnę podziękować memu mężowi Rickowi za wytrwałe wspieranie mnie i zachęcanie do rozpostarcia skrzydeł i wzbicia się do lotu. Dziękuję też Bogu za to, że moje dzieci, Trevor, Shannon i Travis, udzieliły mi tak wielu bezcennych nauk o życiu i miłości.

Dziękuję również redaktorce moich książek, Karen Bali, która dzięki swym zdolnościom i doświadczeniu mogła podsunąć mi harmonizujące z całością pomysły i udoskonalić moją pracę.

Przede wszystkim dziękuję jednak Bogu za to, że poprowadził mnie do wydawcy, który podziela moją wizję świata i którego wiara przerasta moją wiarę.

Francine Rivers





„Słuchajcie: Oto siewca wyszedł siać. A gdy siał, jedno ziarno padło koło drogi. Przyleciały ptaki i wydziobały je. Inne padło na grunt kamienisty, gdzie było mało ziemi, i szybko wzeszło, bo gleba nie była głęboka. Lecz gdy pokazało się słońce, przypaliło je i ziarno uschło, bo nie zapuściło korzeni. Inne padło między ciernie. A ciernie wyrosły i zagłuszyły je, i nie wydało plonu. Jeszcze inne ziarna padły na glebę urodzajną i wydały plon dorodny i obfity: jedno trzydziestokrotny, inne sześćdziesięciokrotny, a jeszcze inne stokrotny”.

(Marka 4:3-8)

„Jezus zaś im odrzekł: Nadeszła już godzina, aby Syn Człowieczy doznał chwały”.

(Jana 12:23-24)


Prolog
Rok 79 po Chrystusie

Strażnik najgłębszego lochu odsunął rygiel i ruszył przodem. Stukot nabitych ćwiekami butów żołnierskich przypomniał Atretesowi czasy Kapui. Szedł za strażnikiem i pocił się, wdychając woń zimnego kamienia i ludzkiego strachu. Ktoś krzyknął spoza zamkniętych drzwi. Inni jęczeli ogarnięci rozpaczą. Nagle gdzieś z dalekiego krańca ociekających wilgocią podziemi doszedł ich uszu dźwięk – głos tak słodki, że Atretes poczuł, jak coś przyciąga go w tamtą stronę. Gdzieś w ciemnościach jakaś kobieta śpiewała. Strażnik zwolnił i przechylił nieco głowę.

– Czy słyszałeś kiedykolwiek taki głos? – spytał. Śpiew umilkł i strażnik przyspieszył kroku. – Jest tu od kilku miesięcy, lecz to w niczym jej nie odmieniło. Nie to co innych. Szkoda, że jutro umrze wraz ze wszystkimi – rzekł, zatrzymując się przed ciężkimi drzwiami. Podniósł rygiel.

Oddychając ciężko ustami, Atretes stał na progu i przenosił wzrok z jednej twarzy na drugą. Jedna jedyna pochodnia migotała osadzona na bocznej ścianie, ale ludzie w głębi pozostawali w cieniu. Większość więźniów stanowiły kobiety i dzieci. Było też kilku ledwie, ale starych, brodatych mężczyzn. Atretes nie był wcale tym zaskoczony. Młodszych oszczędza się do walk.

Ktoś wypowiedział jego imię i zobaczył szczupłą kobietę w łachmanach wstającą spośród gromady brudnych więźniów.

Hadassa!

– To ta? – spytał strażnik.

– Tak.

– Śpiewaczka. Ty tam! Wyjdź!

Atretes patrzył, jak przepycha się przez tłum. Ludzie wyciągali ręce, żeby ją dotknąć. Ktoś ujął jej dłoń, a ona uśmiechnęła się i szepnęła jakieś słowo otuchy. Kiedy doszła do drzwi, spojrzała na niego świetlistymi oczami.

– Co tu robisz, Atretesie?

Nie chciał rozmawiać przy rzymskim strażniku, wziął ją więc za rękę i wyciągnął na korytarz. Strażnik zamknął drzwi i opuścił rygiel. Otworzył inne drzwi, po drugiej stronie korytarza, i zapalił pochodnię, sam zaś zajął stanowisko na końcu korytarza.

Wchodząc za Hadassą do pomieszczenia, Atretes słyszał stukot podbitych ćwiekami butów na kamiennej posadzce. Zacisnął dłonie. Ślubował sobie, że jego noga nie stanie już nigdy w takim miejscu, i oto jest tutaj z własnej woli.

Hadassa dostrzegła udrękę malującą się na jego twarzy.

– Na pewno nienawidzisz tego miejsca – szepnęła. – Co sprowadziło cię tutaj?

– Miałem sen i nie wiem, co on oznacza.

Wyczuła jego rozpacz i prosiła Boga, by dał jej odpowiedź, której Atretes potrzebuje.

– Usiądź i opowiedz. – Poczuła słabość spowodowaną kilkudniowym zamknięciem i brakiem pożywienia. – Ja mogę nie znać odpowiedzi, ale Bóg ją zna.

– Idę przez ciemność, przez ciemność tak gęstą, że czuję, jak napiera na moje ciało. Widzę tylko swoje dłonie. Idę długo, nie czując niczego, szukając, zda się, przez całą wieczność, aż widzę przed sobą rzeźbiarza. Pracuje nad posągiem, który przedstawia mnie. Jest podobny do tych, które sprzedają na kramach wokół cyrku, tyle że ten jest jak żywy. Rzeźbiarz bierze do ręki młotek i wiem, co zaraz zrobi. Krzyczę, by tego nie robił, lecz on uderza młotkiem i posąg rozpada się na milion odłamków.

Atretes wstał, drżąc na całym ciele.

– Czuję ból, ból, jakiego nigdy nie zaznałem. Nie mogę się poruszyć. Widzę wokół siebie las z ojczystego kraju i zapadam się w bagno. Wszyscy stoją wokół mnie: matka, żona, dawno zmarli przyjaciele. Krzyczę, lecz oni stoją nieruchomo, patrząc, jak bagno mnie wsysa. Błoto napiera na mnie jak przedtem ciemność. I nagle pojawia się mężczyzna, który wyciąga do mnie obie ręce. Jego dłonie krwawią.

Hadassa patrzyła, jak Atretes opiera się ze znużeniem o kamienną ścianę po drugiej stronie celi.

– Czy bierzesz go za rękę?

– Nie wiem – odparł ze smutkiem. – Nie mogę sobie przypomnieć.

– Budzisz się?

– Nie. – Wciągnął powoli powietrze w płuca, starając się zapanować nad swoim głosem. – Jeszcze nie. – Zamknął oczy i przełknął z wysiłkiem ślinę. – Słyszę płacz noworodka. Leży nagi na skałach nad morzem. Widzę, jak nadchodzi fala i wiem, że go zmyje. Chcę do niego dotrzeć, ale fala go zalewa. Wtedy się budzę.

Hadassa zamknęła oczy. Atretes odchylił głowę do tyłu.

– Powiedz mi, co ten sen oznacza?

Hadassa modliła się, by Pan zesłał na nią mądrość. Długo siedziała z pochyloną głową. Po dłuższej chwili podniosła wzrok.

– Nie jestem jasnowidzącą – powiedziała. – Tylko Bóg może wyjaśniać sny. Wiem jednak, Atretesie, że pewne rzeczy są prawdziwe.

– Jakie rzeczy?

– Mężczyzną wyciągającym ręce jest Jezus. Powiedziałam ci, jak umarł, przybity do krzyża, i jak powstał z martwych. Wyciąga do ciebie obie ręce. Uchwyć je i trzymaj mocno. Twoje ocalenie jest bliskie. – Zawahała się. – A dziecko…

– Wiem wszystko. – Twarz Atretesa stężała. Z trudem panował nad miotającymi nim uczuciami. – To mój syn. Myślałem o tym, co powiedziałaś mi tamtej nocy na wzgórzach. Posłałem wiadomość, że chcę dostać dziecko, kiedy się narodzi.

Widząc zdumione spojrzenie Hadassy, Atretes zerwał się i zaczął niespokojnie krążyć po celi.

– Najpierw chciałem tylko zranić Julię, odebrać jej dziecko. Potem chciałem je naprawdę. Postanowiłem je wziąć i wrócić do Germanii. Czekałem i przysłano mi wiadomość. Dziecko przyszło na świat martwe.

Atretes wybuchnął urywanym, pełnym goryczy śmiechem.

– Lecz skłamała. Dziecko żyło. Kazała położyć je na skale, by umarło. – Mówił głosem zdławionym przez łzy, przeczesując włosy palcami. – Powiedziałem ci, że gdyby Julia położyła je u moich stóp, odwróciłbym się i odszedł. I ona tak właśnie uczyniła. Położyła dziecko na skale i odeszła. Nienawidziłem jej za to. Nienawidziłem samego siebie. Powiedziałaś: „Niech Bóg się nad tobą zmiłuje”. O tak, zmiłował się.

Hadassa wstała i podeszła do niego.

– Twój syn żyje.

Zesztywniał i spojrzał na nią, a ona położyła mu dłoń na ramieniu.

– Nie wiedziałam, Atretesie, że przysłałeś po niego. Gdybym wiedziała, przyniosłabym go tobie. Wybacz mi, proszę, ból, który ci zadałam.

Zwiesiła bezwładnie rękę. Atretes ujął jej dłoń.

– Powiedziałaś, że mój syn żyje. Gdzie jest?

Modliła się, by Bóg sprawił, że to, co powie, okaże się dobre.

– Zaniosłam twego syna do apostoła Jana i oddałam go w ręce Rispy, młodej wdowy, która utraciła swoje dziecko. Pokochała go, gdy tylko spojrzała w jego twarz.

Rozluźnił dłoń i opuścił rękę.

– Mój syn żyje – powtórzył ze zdumieniem, czując, jak opada z niego ciężar bólu i winy. Zamknął z ulgą oczy. – Mój syn żyje. – Oparty plecami o kamienną ścianę osuwał się powoli, gdyż zawiodły go nogi. – Mój syn żyje – znowu powtórzył zdławionym głosem.

– Bóg jest miłosierny – powiedziała, kładąc mu dłoń na głowie. Ta leciutka pieszczota przypomniała Atretesowi matkę. Ujął dłoń Hadassy i przytulił ją do policzka. Podniósł wzrok i zobaczył siniaki na jej twarzy, zobaczył, jak chude jest jej ciało okryte podartą, brudną tuniką. Ocaliła jego syna. Czyż może teraz odejść i pozwolić, by umarła? Wstał, zdecydowany przystąpić do działania.

– Idę do Sertesa.

– Nie.

– Tak – odparł z determinacją. Nigdy nie walczył z lwami i miał niewielką szansę, by przeżyć, ale musiał spróbować. – Wystarczy jedno słowo szepnięte właściwemu człowiekowi, a znajdę się na arenie jako twój obrońca.

– Ja mam już obrońcę, Atretesie. Bitwa dobiegła końca. I zawsze jest to koniec zwycięski. – Trzymała mocno jego dłoń w swoich dłoniach. – Czyż tego nie widzisz? Jeśli wrócisz teraz na arenę, umrzesz, nie poznawszy Pana.

– Ale ciebie czeka śmierć. Jutro zostaniesz rzucona lwom.

– We wszystkim jest ręka Boga, Atretesie. Stanie się Jego wola.

– Umrzesz.

– Choćby mnie zabił Wszechmocny, ufam – uśmiechnęła się. – Cokolwiek się zdarzy, służy Jego dobrym celom i Jego chwale. Nie czuję strachu.

Patrząc na nią, Atretes łaknął do bólu wiary takiej jak jej wiara, wiary, która przyniosłaby mu ukojenie. Długo wpatrywał się w jej twarz, a potem skinął głową, walcząc z miotającymi nim uczuciami.

– Będzie, jak powiedziałaś.

– Będzie wedle woli Boga.

– Nigdy cię nie zapomnę.

– Ani ja ciebie. – Wyjaśniła mu, jak ma znaleźć apostoła Jana, a potem położyła dłoń na jego ramieniu i podniosła na niego spojrzenie pełnych pokoju oczu. – A teraz odejdź z tego miejsca śmierci i nie oglądaj się za siebie.

Wyszła na ciemny korytarz i zawołała strażnika.

Atretes stał z pochodnią w ręku, patrząc, jak strażnik przychodzi i otwiera rygiel. Hadassa obejrzała się na Atretesa. W jej oczach zobaczył miłość.

– Niechaj Bóg błogosławi ci. Niechaj cię zachowa. Niechaj jaśnieje nad tobą Jego twarz i będzie dla ciebie powabna. Niechaj Bóg obróci ku tobie swą twarz i ześle ci pokój – powiedziała z łagodnym uśmiechem.

Odwróciła się i weszła do celi. Przywitał ją cichy szmer głosów. Drzwi z głuchym odgłosem zatrzasnęły się za nią na zawsze.


Ziarno

Oto siewca wyszedł siać…


I

Atretes padał z nóg, a w dodatku jego duma została zadraśnięta i cierpliwość całkowicie się wyczerpała. Miał już dosyć wszystkiego.

Gdy tylko dowiedział się od Hadassy, że jego syn żyje i że apostoł Jan wie, gdzie można go znaleźć, przystąpił do układania planu. Ponieważ pospólstwo nadal go uwielbiało, nie mógł pokazać się w mieście, kiedy mu się spodoba, ale musiał czekać, aż zapadnie mrok. I tego się trzymał. Odnalezienie domu apostoła nie było trudne – Hadassa podała dostatecznie jasne wskazówki – ale człowiek Boży nawet w środku nocy zaprzątnięty był swoimi sprawami: pocieszał chore dzieci, wysłuchiwał spowiedzi umierających.

Atretes czekał więc, by po kilku godzinach dowiedzieć się, że apostoł przysłał wiadomość, iż udaje się prosto nad rzekę, by odprawić o świcie nabożeństwo. Atretes był wściekły, ale poszedł tam i trafił na moment, kiedy tłum zgromadził się już, by wysłuchać Jana, który opowiadał o Jezusie Chrystusie, ich zmartwychwstałym Bogu. Cieśla z Galilei Bogiem? Atretes zamknął uszy na głoszone przez Jana słowo i zaszył się w spokojnym miejscu pod terebintem, zdecydowany wytrwać tam do końca zgromadzenia.

Jednak teraz nie mógł już dłużej czekać! Nastał świt, słońce wznosiło się coraz wyżej, a wyznawcy ciągle wyśpiewywali chwałę swojego niebieskiego Króla i opowiadali, jak wyzwolili się od choroby, rozpaczy, złych nawyków i nawet demonów! Niedobrze mu się robiło od słuchania tych historii. Niektórych zanurzano teraz w rzece. W ubraniu! Czy oni wszyscy oszaleli?

Atretes wstał, podszedł bliżej i szturchnął jakiegoś mężczyznę stojącego w ostatnich rzędach zgromadzenia.

– Jak długo trwają te spotkania?

– Póki przenika nas Duch Boży – odparł mężczyzna, obrzucając Atretesa szybkim spojrzeniem i natychmiast z powrotem podejmując śpiew.

Duch Boży? Co to niby ma znaczyć? Atretes nawykł do ściśle zaplanowanego rozkładu ćwiczeń i do dyscypliny, do konkretnych faktów. Odpowiedź tego człowieka była nie do pojęcia.

– Czy po raz pierwszy słuchasz?…

– Pierwszy i ostatni – uciął Atretes, któremu pilno było znaleźć się jak najdalej od tego miejsca.

Mężczyzna przyjrzał mu się uważniej i uśmiech na jego twarzy stężał. Otworzył szeroko oczy.

– Tyś jest Atretes!

Atretes poczuł, że mięśnie mu sztywnieją. Może uciec albo podjąć walkę. Zacisnął wargi i postanowił nie ustępować. Ucieczka byłaby czymś przeciwnym jego naturze; po długiej nocy czekania był gotów podjąć walkę.

„Jesteś głupcem!” – zganił sam siebie. Powinien był milczeć i czekać spokojnie w cieniu drzewa, nie zaś zwracać na siebie uwagę. Ale co się stało, to się nie odstanie. Szukał dla siebie usprawiedliwień. Skąd mógł wiedzieć, że ludzie o nim nie zapomnieli? Minęło osiem miesięcy od chwili, kiedy opuścił arenę. Sądził, że nikt już o nim nie pamięta.

Najwyraźniej efezjanie mają dobrą pamięć.

Kiedy padło jego imię, inni obrócili głowy. Jakaś kobieta gwałtownie zaczerpnęła powietrza w płuca i odwróciła się, żeby wymienić jakieś uwagi ze stojącymi w pobliżu. Wiadomość o jego obecności przemknęła wśród zgromadzonych jak wiatr unoszący suche liście. Ludzie oglądali się, by zobaczyć, co jest powodem poruszenia, i zaraz go dostrzegali, gdyż przewyższał o głowę innych, a te jego przeklęte jasne włosy rzucały się w oczy jak latarnia morska.

Zaklął pod nosem.

– To Atretes! – mruknął któryś z mężczyzn.

Atretes poczuł, że włosy jeżą mu się na karku. Wiedział, że najmądrzej byłoby opuścić czym prędzej to miejsce, ale górę wziął upór, niepohamowana strona jego natury. Nie jest już niewolnikiem Rzymu, nie jest już gladiatorem walczącym na arenie. Może znowu rozporządzać swoim życiem. Jakaż różnica zachodzi między ścianami pełnej przepychu willi a murami szkoły gladiatorów? I tu, i tam był więźniem.

„Przyszedł mój czas!” – pomyślał z gniewem i poczuciem zawodu. Musi zdobyć potrzebne informacje i wynieść się stąd. Każdy, kto spróbuje stanąć mu na drodze, gorzko tego pożałuje.

Odepchnął mężczyznę, który nadal przyglądał się mu z szeroko otwartymi ustami, i zaczął przepychać się przez tłum.

Przez ludzkie morze przebiegł szmer.

– Rozstąpić się! To Atretes. Chce przepchnąć się do przodu! – ozwał się czyjś głos i ludzie z pierwszych rzędów przestali śpiewać. Obracali się w stronę olbrzyma.

– Chwała niech będzie Panu!

Szum podnieconych głosów sprawił, że Atretes zacisnął usta. Mimo dziesięciu lat krwawych zmagań na arenie Germanin nie przyzwyczaił się do tego, że za każdym razem, kiedy się pojawia, ludzi ogarnia poruszenie.

Sertes, edyl efeskich igrzysk, człowiek, który kupił Atretesa w wielkiej rzymskiej szkole gladiatorów, upajał się przyjęciem, jakie spotykało jego cennego gladiatora, i korzystał z każdej sposobności, żeby trochę złota trafiło i do jego kieszeni. Przyjmował łapówki od majętnych patronów i zabierał Atretesa na uczty, gdzie karmiono gladiatora smakołykami i dogadzano mu na wszelkie sposoby. Inni gladiatorzy rozkoszowali się takim królewskim traktowaniem, zażywając bez żadnych ograniczeń przyjemności, korzystając z godzin dzielących ich od chwili, kiedy staną na arenie twarzą w twarz ze śmiercią. Atretes zawsze zachowywał umiar w jedzeniu i piciu. Chciał żyć. Trzymał się na uboczu, nie zwracał uwagi na biesiadników i patrzył na nich tak dziko i z taką pogardą, że otaczali go bardzo szerokim kręgiem.

– Zachowujesz się jak zwierzę w klatce! – poskarżył się kiedyś Sertes.

– Bo uczyniliście ze mnie zwierzę.

Teraz, kiedy przepychał się przez zebrany nad rzeką tłum, to wspomnienie podsycało jego gniew. Hadassa powiedziała mu, żeby odszukał apostoła Jana. Ci gapiący się na niego, mamroczący ludzie z pewnością go nie powstrzymają.

Szum podekscytowanych głosów narastał. Mimo potężnej budowy ciała germański wojownik czuł, że tłum napiera coraz mocniej. Ludzie dotykali go, kiedy się obok nich przedzierał. Instynktownie napinał mięśnie i odpychał natrętów. Oczekiwał, że będą się czepiać jego sukni i drzeć ją na strzępy jak amoratae, które często ścigały go na rzymskich ulicach. Jednak ci ludzie byli wprawdzie podnieceni jego obecnością, lecz kładli na nim dłonie po to tylko, żeby ułatwić mu przepychanie się do przodu.

– Chwała niech będzie Panu!…

– Był gladiatorem!

– Widziałem go kiedyś, nim zostałem chrześcijaninem…

Tłum zamykał się za nim i serce zaczęło bić mu jak młot. Na czoło wystąpił zimny pot. Nie lubił, kiedy zachodzono go od tyłu.

– Przejście – powiedział jakiś mężczyzna. – Zróbcie mu przejście!

– Janie! Janie! Idzie tu Atretes!

Czyżby wiedzieli już, po co przyszedł na zgromadzenie wyznawców Drogi? Czyżby Hadassa zdołała przekazać wiadomość?

– Jeszcze jeden! Jeszcze jeden zwrócił się ku Panu!

Ktoś zaintonował pieśń i fala śpiewu podnosiła się wokół niego, aż dreszcz przebiegł mu po grzbiecie. Tłum rozstępował się przed nim. Nie zamierzał zastanawiać się dlaczego; szybko pokonał ostatni odcinek drogi.

Zobaczył kilka osób stojących w wodzie. Jedną właśnie zanurzano. Inna, cała już mokra, wyrzucała wysoko wodę rękami, śmiejąc się i jednocześnie płacząc. Ludzie brnęli do niej przez wodę, żeby ją uścisnąć.

Jakiś starzec, ubrany w wełnianą tunikę i przepasany szarfą w prążki, pomagał komuś dźwignąć się z wody, mówiąc przy tym: „Zostałeś obmyty we krwi Baranka”. Śpiew wzmógł się, stał się radośniejszy. Dźwignięty z wody mężczyzna podszedł szybko do przyjaciół. Jeden z nich uścisnął go z płaczem, pozostali otoczyli go kołem.

Atretes rozpaczliwie pragnął być jak najdalej od tego miejsca, od tego zgromadzenia ludzi szalonych.

– Ty tam! – krzyknął do starca przepasanego szarfą w prążki. – Ty jesteś Janem? Tym, którego zwą apostołem?

– Jestem nim.

Atretes wszedł do wody, dziwując się poruszeniu ludzi, którzy stali za jego plecami. Sertes powiedział kiedyś, że apostoł Jan jest większym zagrożeniem dla Cesarstwa Rzymskiego niż wszystkie bunty wybuchające na pograniczu, ale mierząc wzrokiem stojącego przed nim mężczyznę, Atretes nie zobaczył niczego, co skłaniałoby do lęku. W gruncie rzeczy Jan robił wrażenie kogoś zupełnie zwyczajnego.

Jednak Atretes nauczył się już, że nic nie jest takie, na jakie wygląda; ponure przeżycia wpoiły mu przekonanie, że nie należy nikogo lekceważyć. Tchórz może okazać się groźniejszy i przebieglejszy niż człowiek odważny, a bywa, że ktoś z pozoru bezbronny zada rany zbyt głębokie, żeby mogły się zabliźnić. Czyż Julia nie rozdarła mu serca swoją zdradą i kłamstwami?

Ten starzec miał w ręku oręż, który Atretes zamierzał mu wydrzeć.

– Masz mojego syna – oznajmił głosem twardym jak kamień. – Hadassa przyniosła ci go jakieś cztery miesiące temu. Chcę go odzyskać.

– Hadassa – powtórzył Jan i jego twarz złagodniała. – Martwiłem się o nią. Nie widzieliśmy naszej siostry od wielu
tygodni.

– I już jej nie zobaczysz. Jest wśród skazańców w lochu pod cyrkiem.

Jan wypuścił powietrze z piersi, jakby ktoś uderzył go z całej siły w twarz, i szepnął coś sam do siebie.

– Powiedziała, że dałeś mego syna wdowie o imieniu Rispa – ciągnął Atretes. – Gdzie ją znajdę?

– Rispa mieszka w mieście.

– Ale gdzie?

Jan zrobił krok do przodu i położył dłoń na ramieniu Atretesa.

– Chodź. Porozmawiamy.

Atretes strząsnął z siebie dłoń starca.

– Chcę tylko, byś mi powiedział, jak znaleźć kobietę, która ma mojego syna.

Jan znowu obrócił twarz w jego stronę.

– Kiedy Hadassa przyszła do mnie z dzieckiem, powiedziała, że rozkazano jej położyć je na skale, aby umarło.

– Nie wydałem takiego rozkazu.

– Twierdziła, że ojciec nie chce dziecka.

Atretes poczuł, że twarz oblewa mu fala gorąca, a w ustach robi się sucho.

– To moje dziecko. Nie muszę ci mówić nic więcej.

Jan zmarszczył brwi.

– Czy Hadassa została skazana za to, że przyniosła dziecko do mnie?

– Nie.

Nieposłuszeństwo Hadassy, uratowanie dziecka, wystarczyłoby, żeby ją skazano, ale nie z tego powodu Julia posłała ją na śmierć. Julia, o ile wiedział, nie zdawała sobie nawet sprawy, że dziecko żyje. Potrafiłaby jednak rzucić Hadassę na arenę, bo taki kaprys przyszedł jej akurat do głowy. Niewiele mógł powiedzieć o tym, co przytrafiło się Hadassie.

– Jeden sługa wyjawił mi, że Hadassie kazano zapalić wonności ku czci cesarza. Odmówiła i oznajmiła głośno, że wasz Chrystus jest jedynym prawdziwym Bogiem.

W oczach Jana zabłysło światełko.

– Chwała niech będzie Bogu.

– Ona oszalała.

– Tak, oszalała dla Chrystusa.

– Cieszysz się z tego? – spytał z niedowierzaniem Atretes. – Z powodu paru słów czeka ją śmierć.

– Nie, Atretesie. Kto wierzy w Jezusa, nie umrze, lecz będzie miał życie wieczne.

Atretes zaczął się niecierpliwić.

– Nie przyszedłem tu, żeby rozmawiać o waszym Bogu czy życiu po śmierci. Przyszedłem po syna. A jeśli chcesz dowodu mojego ojcostwa, czy wystarczy ci słowo tej nierządnicy, jego matki? Sprowadzę Julię Walerian tutaj, rzucę na kolana i zmuszę, by wyznała prawdę. Czyż to nie dość? Możesz ją potem utopić, bo ta dziwka dobrze sobie na to zasłużyła. Gotów jestem ci w tym pomóc.

Jan odpowiedział łagodnie na gniewne słowa barbarzyńcy.

– Nie wątpię, że jesteś ojcem. Troszczę się o dziecko, Atretesie. Sprawa jest bardzo poważna. Co z Rispą?

– Jeśli dziecko ma pełny żołądek i jest mu ciepło, czegóż więcej może potrzebować? A kobiecie możesz dać inne dziecko. Nie ma żadnych praw do mojego syna.

– Pan ocalił twego syna. Gdyby nie to…

– Ocaliła go Hadassa.

– To, że przyniosła chłopca w tym właśnie momencie, nie było zgoła przypadkiem.

– Ona sama powiedziała, że gdyby wiedziała, że nie odrzucę dziecka, przyniosłaby je do mnie!

– A dlaczego nie wiedziała?

Atretes zacisnął zęby. Gdyby nie ten wpatrujący się w niego tłum, użyłby siły, żeby wydrzeć informację, której pragnął.

– Gdzie jest mój syn?

– Jest bezpieczny. Hadassa uważała, że jedyny sposób uratowania twojego syna, to powierzyć go mnie.

Oczy Atretesa zwęziły się. Patrzył chłodno na Jana i drgał mu mięsień w szczęce, ale jednocześnie czuł, jak fala gorąca oblewa mu twarz. Chciał ukryć swój wstyd, wznosząc mur gniewu, ale wiedział, że to daremne. Tylko jedna jedyna osoba patrzyła na niego tak, jakby sięgała wzrokiem do jego serca. Hadassa. Tak było dotychczas, gdyż oto teraz ten człowiek przenikał równie łatwo jego myśli.

Napłynęły wspomnienia. Kiedy niewolnica przyszła i powiedziała, że Julia nosi w łonie jego dziecko, odparł, że nic go to nie obchodzi. Skąd mógł wiedzieć, że to naprawdę jego dziecko? Hadassa była tego pewna, ale Atretes czuł się zbyt obolały z powodu zdrady Julii i zbyt rozwścieczony, żeby myśleć jasno. Powiedział Hadassie, że gdyby Julia Walerian położyła dziecko u jego stóp, on odwróciłby się i odszedł, nie oglądając się za siebie. Nigdy nie zapomni smutku, jakim zasnuła się twarz niewolnicy, kiedy wypowiedział te słowa… ani żalu, jaki poczuł, kiedy odeszła. Lecz był wszak Atretesem! Duma nie pozwalała mu przywołać jej z powrotem.

Skąd miał wiedzieć, że może znaleźć się kobieta tak wyzbyta uczuć wobec swego dziecka, jak Julia? Żadnej niewieście w Germanii nie przyszłoby do głowy, żeby zostawić dziecko na skale, by umarło. Żadnemu Germaninowi. Tylko „cywilizowana” Rzymianka mogła zdobyć się na coś takiego.

Gdyby nie Hadassa, jego syn już by nie żył.

Znowu skupił się na chwili teraźniejszej, na starcu stojącym przed nim i nieokazującym ani śladu zniecierpliwienia.

– To moje dziecko. Dzisiaj nie ma najmniejszego znaczenia to wszystko, co mogłem powiedzieć wczoraj! Hadassa mnie tu przysłała i odzyskam swojego syna.

Jan skinął głową.

– Poślę po Rispę i porozmawiam z nią. Powiedz, gdzie mieszkasz, a przyniosę ci syna.

– Powiedz, gdzie ona mieszka, a sam po niego pójdę.

Jan zmarszczył brwi.

– Atretesie, sprawa jest trudna. Rispa kocha to dziecko jak własne. Niełatwo jej przyjdzie się z nim rozstać.

– Tym bardziej powinienem tam pójść. Byłbym chyba głupcem, gdybym pozwolił ci ostrzec tę kobietę, aby mogła opuścić miasto.

– Ani ja, ani Rispa nie chcemy odebrać ci dziecka.

– Mam na to tylko twoje słowo, a przecież ty jesteś dla mnie kimś obcym. I w dodatku szalonym! – rzekł, obrzucając wymownym spojrzeniem wyznawców. – Nie mam powodów, żeby ci ufać – roześmiał się szyderczo – ani żeby ufać kobiecie!

– A jednak zaufałeś Hadassie.

Twarz Atretesa pociemniała. Jan przyglądał się mu przez chwilę, a potem wyjawił, jak znaleźć Rispę.

– Modlę się, by twe serce okazało współczucie i zmiłowanie, jakie okazał ci Bóg, oszczędzając życie twojego syna. Rispa to kobieta, której wiara wytrzymała niejedną próbę.

– Cóż to oznacza?

– Że mimo swej młodości ma już za sobą wielkie tragedie.

– Lecz ta nie będzie zawiniona przeze mnie.

– Nie, ale proszę cię, byś nie miał do niej żalu o to, co się stało.

– Zawiniła jego matka. Nie winię o nic ani Hadassy, ani ciebie, ani tej wdowy – powiedział Atretes, który złagodniał teraz, bo uzyskał informację, której szukał. – Poza tym – dodał, uśmiechając się krzywo – nie wątpię, że owa wdowa poczuje się lepiej, kiedy zostanie hojnie wynagrodzona za swoje trudy. – Nie zwrócił uwagi na to, że Jan skrzywił się na te słowa. Obrócił się i zobaczył, że tłum umilkł. – Na co czekają?

– Myślą, że przyszedłeś, żeby się ochrzcić.

Atretes roześmiał się drwiąco i ruszył stokiem wzgórza, nie oglądając się na tych, którzy zgromadzili się nad rzeką.

* * *

Wrócił do swojej willi okrężną drogą poza miastem i znowu musiał czekać. Bezpieczniej będzie wejść do miasta po zmroku, a poza tym uświadomił sobie, że w swym pośpiechu zapomniał rozważyć jeszcze jedną sprawę.

– Lagos! – Jego potężny głos poniósł się echem w górę marmurowych schodów. – Lagos!

Sługa zaczął biec w stronę schodów korytarzem na górze.

– Jestem, panie!

– Idź na targ i kup mamkę.

Lagos zbiegł po schodach.

– Mamkę… panie?

– Ma być z Germanii! – rzucił Atretes i ruszył w stronę łaźni.

Zbity z tropu Lagos podreptał za nim. Miał już niejednego pana, ale ten odznaczał się na pewno największą zmiennością usposobienia. Lagos czuł się zaszczycony tym, że znalazł się wśród niewolników Atretesa, największego z gladiatorów w całym cesarstwie, nie spodziewał się jednak, iż jego pan okaże się człowiekiem bliskim szaleństwa. Podczas pierwszego tygodnia pobytu niewolnika w willi Atretes zdążył rozbić całe umeblowanie, podpalić sypialnię i zniknąć. Po miesiącu Silus i Appelles, dwaj gladiatorzy, których Atretes kupił od Sertesa jako straż przyboczną, wyruszyli na poszukiwanie swego pana.

– Żyje w pieczarze na wzgórzu – oznajmił po powrocie Silus.

– Musisz sprowadzić go z powrotem!

– Mam narażać się na śmierć! Ani myślę! Idź ty, starcze. To nie dla mnie. Zbyt cenię sobie życie.

– Zagłodzi się.

– Odżywia się mięsem zwierząt, na które poluje tą przeklętą germańską frameą – wyjaśnił Appelles. – Stał się na powrót dzikusem.

– Czy jednak nie powinniśmy czegoś zrobić? – spytała Saturnina. Niewolnica była najwyraźniej przygnębiona tym, że jej pan żyje znowu jak barbarzyńca, jak dzikie zwierzę.

– A co powinniśmy twoim zdaniem zrobić, kochaneczko? Posłać ciebie, byś poprawiła mu humor? Łatwiej poszłoby ci ze mną – zapewnił Silus, szczypiąc ją w policzek. Odtrąciła jego rękę, a on roześmiał się. – Cieszysz się ukradkiem, że dostojna Julia wzgardziła twoim panem. Jeśli kiedykolwiek odzyska rozum i tu wróci, ty będziesz już czekała na progu.

Silus i Appelles rządzili się jak u siebie, tęgo popijając i rozprawiając o swych przewagach na arenie, natomiast Lagos wziął na swoje barki ciężar prowadzenia domu. Wszystko musiało być utrzymane w porządku, w gotowości na wypadek, gdyby jego pan odzyskał zmysły i wrócił.

I Atretes wrócił bez żadnego uprzedzenia. Po pięciu miesiącach nieobecności wszedł któregoś pięknego dnia do willi, zrzucił skóry, którymi się okrywał, wykąpał się, ogolił i przywdział tunikę. Potem posłał niewolnika po Sertesa, a kiedy ten się pojawił, zamknęli się na krótką rozmowę. Następnego popołudnia przyszedł posłaniec z wiadomością, że kobieta, której Atretes szuka, przebywa w lochu. Zaraz po zmroku Atretes wyszedł z domu.

A teraz oto żąda mamki. I to z Germanii, jakby takie kobiety rosły niby winne grona! W willi nie było żadnego dziecka i Lagos nie próbował nawet zastanawiać się nad powodami, jakimi kieruje się jego pan. On sam, Lagos, ma na uwadze tylko jeden cel: żyć.

Wziął się w garść, zebrał całą odwagę i otworzył usta, żeby uświadomić swemu panu kilka niepodważalnych faktów.

– To może się okazać niemożliwe, panie.

– Zapłacisz każdą cenę. Wszystko mi jedno ile – powiedział Atretes, zdejmując i odrzucając pas.

– Nie zawsze jest to sprawa pieniędzy, panie. Germanie są bardzo poszukiwani, a zwłaszcza blondyni, niewolników germańskich jest zaś niewielu…

Poczuł, że krew odpływa mu z twarzy, kiedy ujrzał pełne ironii spojrzenie Atretesa. Kto jak kto, ale Atretes z pewnością wie o tym najlepiej. Lagos zaczął zastanawiać się, czy jego pan wie, że wystawiono nowy posąg Marsowi i że podobieństwo boga do stojącego tutaj gladiatora rzuca się w oczy. Koło cyrku nadal sprzedaje się posążki Atretesa. Nie dalej jak kilka dni temu Lagos widział w kramiku wytwórcy posążków wizerunki Apolla, który wyglądał zupełnie jak Atretes, aczkolwiek hojniej wyposażony przez naturę niż to możliwe.

– Wybacz, panie, ale może się zdarzyć, że nie znajdę germańskiej mamki.

– Jesteś Grekiem, a Grekom nigdy nie brakuje pomysłów. Masz znaleźć mamkę! Nie musi być blondynką, ale przypilnuj, żeby była zdrowa! – Zdjął tunikę, ukazując ciało uwielbiane przez całe zastępy amoratae. – Jutro rano ma tu już czekać.

Stanął na krawędzi basenu.

– Tak jest, panie – odpowiedział posępnym głosem Lagos, który uznał, że lepiej działać niż tracić czas na jałowe próby przemówienia do rozumu szalonemu barbarzyńcy. Jeśli nie zdobędzie mamki, Atretes bez wątpienia pożre jego wątrobę jak orzeł, który wiecznie pożera wątrobę Prometeusza.

Atretes wskoczył do basenu i zimna woda przyniosła ulgę jego rozgorączkowanemu umysłowi. Wyszedł na brzeg i strząsnął wodę z włosów. Dziś wieczorem pójdzie do miasta. Gdyby wziął ze sobą Silusa i Appellesa, zbyt rzucaliby się w oczy. Zresztą nawet dwóch świetnie wyszkolonych strażników na nic się zda, kiedy trzeba stawić czoło tłumowi. Znacznie lepiej zrobi, jeżeli uda się do miasta sam. Ubierze się jak człowiek z gminu i zakryje włosy. W takim przebraniu z pewnością nie będzie miał żadnych trudności.

Po wyjściu z basenu krążył bez celu po domu. Nie mógł sobie znaleźć miejsca, czuł narastające napięcie; wreszcie trafił na piętro, do największego pokoju. Jego noga nie stanęła tu od czasu, kiedy pięć miesięcy wcześniej spowodował pożar. Rozejrzał się i spostrzegł, że służba uprzątnęła zwęglone meble, ozdoby ścienne i rozbite wazy korynckie. Chociaż bez wątpienia szorowali marmury, nie zdołali usunąć wszystkich śladów jego gniewu i żądzy niszczenia. Kupił tę willę dla Julii, zamierzając ją tu sprowadzić jako żonę. Dobrze wiedział, że Julia uwielbia przepych i teraz przypomniał sobie, jaki był dumny, kupując najdroższe sprzęty do domu. Mieli dzielić ten pokój.

Jednak Julia poślubiła innego mężczyznę.

Nadal dźwięczały mu w uszach jej łkania i kłamstwa, i nędzne wymówki, kiedy kilka miesięcy po odzyskaniu wolności przyszedł, żeby ją zabrać. Powiedziała, że jej mąż ma swojego katamitę i nią się nie interesuje, a poślubiła go, by zdobyć niezależność majątkową, wolność.

Co za kłamliwa wiedźma!

Od samego początku powinien był wiedzieć, z kim ma do czynienia. Czyż nie wpadła na sprytny pomysł, żeby udać się do Artemizjonu w przebraniu nierządnicy i w ten sposób zwrócić na siebie jego uwagę? Dysponował swobodnie swoim czasem, jeśli tylko nie przeszkadzało mu to wykonywać ćwiczeń, jakie przewidział dla niego Sertes. Wystarczyło, by kiwnęła ozdobionym klejnotami palcem, a on biegł do niej jak pierwszy lepszy głupiec. Oszołomiony jej urodą, spragniony jej rozwiązłości, biegł do niej – a ona go zniszczyła.

Jakiż był z niego głupiec!

Kiedy brał Julię Walerian w ramiona, rzucał swą dumę na wiatr, a szacunek dla samego siebie rozbijał w proch i pył. Godził się na hańbę. Przez wszystkie te miesiące ich ukrywanego romansu wracał do swojej celi przybity i z poczuciem jakiejś udręki, lecz nie chciał spojrzeć prawdzie w oczy, bo wtedy musiałby sobie samemu wyznać, kim jest Julia. On jednak pozwalał, żeby robiła z nim, co chciała, jak robili z nim, co chcieli, wszyscy od chwili gdy dostał się do niewoli i wydarto go z ukochanej Germanii. Miękkie, jedwabiste ramiona Julii niewoliły go skuteczniej niż żelaza, w jakie go zakuwano.

Kiedy widział ją po raz ostatni, zaklinała się, że go kocha.

Miłość!

Tak mało wiedziała o miłości – i o nim, Atretesie – że uznała, iż poślubienie innego mężczyzny niczego między nimi nie zmieni. Myślała, że będzie potulnie biegł do niej za każdym razem, kiedy kiwnie na niego palcem.

Na bogów, wie teraz, że choćby szorował się przez całe lata, nigdy nie pozbędzie się brudu, który przez nią do niego przylgnął! Patrząc na ogołocony, zniszczony pokój, przysiągł sobie, że już nigdy nie pozwoli, ażeby kobieta tak go zniewoliła!

Kiedy zaszło słońce, Atretes założył wełniany płaszcz, wetknął za pas sztylet i ruszył do Efezu. Szedł przez wzgórza w kierunku północno-zachodnim, wybierając dobrze znane ścieżki. Mijał rozsiane z rzadka małe domy, których było coraz więcej, w miarę jak zbliżał się do miasta. Główną drogą ciągnęły ku bramom wozy wyładowane rozmaitymi dobrami. Kroczył w cieniu jednego z wozów, ukryty przed gęstniejącym tłumem.

Dostrzegł go jednak woźnica.

– Hej, ty tam! Trzymaj się z daleka od mojego wozu!

Atretes zrobił wulgarny gest ręką.

– Takiś skory do bitki?! – wrzasnął, prostując się, woźnica.

Atretes roześmiał się drwiąco, ale milczał. Gdyby się odezwał, natychmiast rozpoznano by jego akcent, gdyż w tej części cesarstwa rzadko spotykało się Germanina. Wyszedł z cienia i ruszył w kierunku rzymskich posterunków. Jeden z żołnierzy zerknął w jego stronę i ich spojrzenia skrzyżowały się na chwilę. Atretes zobaczył w oczach Rzymianina błysk zainteresowania, pochylił więc głowę, żeby trudniej było rozpoznać jego rysy. Strażnik powiedział coś do swoich towarzyszy, więc Atretes wmieszał się w grupę podróżnych, a potem skręcił w pierwszą ulicę. Czekał w mroku, ale nie posłano za nim nikogo.

Ruszył dalej, zadowolony, że bliski pełni księżyc oświetla białe kamienne płyty, którymi wyłożono ulicę.

Jan powiedział mu, że kobieta, która zaopiekowała się jego synem, mieszka na piętrze walącej się insuli w ubogiej dzielnicy położonej na południowy wschód od zespołu bibliotek koło Artemizjonu. Atretes wiedział, że znajdzie ten dom, jeśli będzie szedł przez środek miasta.

W miarę jak zbliżał się do świątyni, tłum gęstniał. Unikając ludzi, szedł labiryntem alejek, aż potknął się w pewnym momencie o człowieka śpiącego pod ścianą. Mężczyzna jęknął, zaklął, naciągnął płaszcz na głowę, przekręcił się na bok i podkulił kolana.

Atretes usłyszał dochodzące zza pleców głosy i przyspieszył kroku. Kiedy skręcił za róg, ktoś wychylił się z okna na drugim piętrze i opróżnił naczynie nocne. Atretes odskoczył ze wstrętem do tyłu i rzucił przekleństwo w stronę okna.

Głosy umilkły, ale słyszał, że w alejce za jego plecami coś się porusza. Obrócił głowę i jego oczy zwęziły się. W jego stronę skradało się sześć niewyraźnych kształtów. Zwrócił się ku nim twarzą, gotów do walki. Napastnicy uświadomili sobie, że zostali zauważeni i nie kryjąc się już, ruszyli do ataku. Rozproszyli się i otoczyli go półkolem. Jeden z nich, najwyraźniej przywódca, skinął i pięciu pozostałych zajęło pozycje zamykające ofierze drogę ucieczki.

Atretes dostrzegł błysk ostrza i uśmiechnął się zimno.

– Nie pójdzie wam ze mną łatwo.

– Dawaj trzos! – rozkazał przywódca. Jego głos wskazywał, że jest to młody chłopak.

– Wracaj do domu, chłopcze, a może dożyjesz ranka.

Młodzieniec roześmiał się drwiąco, zbliżając się krok po kroku do Atretesa.

– Palusie, zaczekaj – rzucił któryś zaniepokojonym głosem.

– Mam złe przeczucia – ozwał się w ciemności jakiś inny głos. – Jest o głowę wyższy…

– Zamknij się, Tomaszu! On jest jeden, a nas sześciu!

– Może nie ma pieniędzy.

– Ma. Słyszałem brzęk monet. I to ciężkich. – Palus zbliżał się coraz bardziej. Inni szli za swoim przywódcą. – Trzos! – Strzelił palcami. – Rzuć go.

– Weź sam.

Wszyscy stali nieruchomo. Palus rzucił wyzwisko. W jego młodzieńczym głosie dźwięczała urażona duma.

– Coś mi się zdaje, że zabrakło ci odwagi – powiedział Atretes, żeby jeszcze bardziej rozjątrzyć chłopaka.

Palus rzucił się z ostrzem skierowanym w pierś Atretesa.

Atretes od wielu miesięcy nie walczył, ale nie miało to najmniejszego znaczenia. W jednej chwili obudził się w nim znowu niezawodny instynkt walki, wróciły odruchy, które kształtował w sobie przez wiele lat. Rzucił się w bok, unikając ostrza sztyletu, a potem chwycił nadgarstek napastnika i gwałtownym szarpnięciem wyrwał ramię ze stawu. Palus padł na ziemię, krzycząc z bólu.

Pozostali nie wiedzieli, czy mają uciekać, czy też rzucić się do ataku, ale po chwili jeden z głupców runął na Atretesa, pociągając za sobą innych. Jeden z nich zdołał zadać Atretesowi cios pięścią w twarz, inny skoczył mu na grzbiet. Atretes rzucił się całym ciężarem do tyłu na ścianę i jednocześnie wymierzył kopniaka napastnikowi, który znalazł się przed nim.

Otrzymał dwa ciosy w bok głowy, sam zaś łokciem wymierzył uderzenie w pierś któregoś z napastników. Złodziejaszek padł na ziemię, próbując odzyskać dech.

W toku bójki kaptur zsunął się z głowy Atretesa i jasne włosy gladiatora zalśniły w świetle księżyca.

– Na Zeusa! Atretes!

Ci, którzy nie zostali powaleni, rozbiegli się jak szczury, niknąc w ciemności.

– Pomocy! – wrzeszczał Palus, ale przyjaciele myśleli tylko o ratowaniu własnej skóry. Jęcząc z bólu i tuląc do piersi złamane ramię, Palus cofał się, póki nie natrafił na ścianę. – Nie zabijaj mnie! – szlochał. – Nie zabijaj, błagam! Nie wiedzieliśmy, że to ty.

– Najgorsi gladiatorzy mają więcej odwagi niż ty, chłopcze – odparł Atretes. Ominął Palusa i ruszył swoją drogą.

Usłyszał jakieś głosy dochodzące z przodu.

– Przysięgam! To on! Był ogromny i włosy miał w świetle księżyca zupełnie białe. To Atretes!

– Gdzie?

– Tam! Zapewne zabił Palusa.

Klnąc pod nosem, Atretes pobiegł wąską uliczką w stronę przeciwną do zamierzonej. Biegł między insulae, potem skręcił w szerszą ulicę, a wreszcie wybiegł zza rogu na właściwy szlak. Miał teraz przed sobą główną ulicę wiodącą do Artemizjonu. Kiedy znalazł się bliżej świątyni, zwolnił kroku, nie chcąc zwracać na siebie uwagi. Naciągnął z powrotem kaptur, żeby zakryć swoje jasne włosy, i spuścił głowę. Znalazł się na targu przed świątynią.

Po obu stronach ciągnęły się kramy i uliczni sprzedawcy zachwalali swoje towary. Lawirując w tłumie, Atretes zerkał na miniaturowe świątynie i posążki Artemidy, tace z amuletami i woreczki pełne kadzideł. Wszedł do jednego ze sklepików i spojrzał na ladę zastawioną marmurowymi posążkami. Ktoś go potrącił, podszedł więc bliżej, udając, że zainteresował się wystawionym towarem. Musi wtopić się w wieczorny tłum klientów. Mieszkańcy wszystkich zakątków cesarstwa tłoczyli się, rozglądając się za okazją. Atretes spojrzał uważniej na posążki i zamarł.

Kupiec uznał, że ma przed sobą potencjalnego klienta.

– Przyjrzyj się uważnie, dostojny panie! To kopie nowego posągu wzniesionego niedawno ku czci Marsa. Nigdzie nie znajdziesz lepszej roboty.

Atretes podszedł jeszcze bliżej i wziął do ręki jeden z posążków. Czegoś takiego sobie nie wyobrażał. To on, Atretes! Wbijał wzrok w bóstwo, które dla niego oznaczało zniewagę.

– Więc to Mars? – warknął. Miał ochotę skruszyć posążek w pył.

– Musisz być nowy w naszym mieście, panie. Czy przybyłeś z pielgrzymką do bogini?

Sprzedawca pokazał mu mały posążek z wieloma piersiami i w diademie z symbolami, wśród których był runiczny symbol Tiwaza, boga czczonego niegdyś przez Atretesa.

„Jest tu! U kramarza handlującego bożkami.”

Odwrócił się gwałtownie i zobaczył z tuzin młodzieńców przepychających się przez tłum w jego stronę.

– Powiadam ci, że to był Atretes!

– Atretes! Gdzie?

Ludzie stojący najbliżej obrócili się, by na niego spojrzeć. Kramarz przypatrywał się mu z szeroko otwartymi ustami.

– To ty! Na bogów!

Atretes zamiótł ramieniem po stole, a potem uniósł w górę blat. Odepchnął nim napierających ludzi i spróbował biec. Ktoś chwycił go za tunikę. Atretes ryknął z wściekłością i uderzył tamtego w twarz. Mężczyzna runął, pociągając za sobą trzech innych.

Cała ulica rozbrzmiewała pełnymi podniecenia okrzykami:

– Atretes! Atretes jest tutaj!

Chwytało go coraz więcej rąk, wykrzykiwano z entuzjazmem jego imię.

Nie przywykł do prawdziwego strachu, ale zaznał go teraz, kiedy miał przed sobą ogarnięty gorączką tłum. Jeszcze chwila, a znajdzie się w samym sercu zamieszek. Przedarł się przez pół tuzina wczepionych w niego ciał, zdając sobie doskonale sprawę, że musi się stąd wydostać. I to natychmiast!

– Atretes! – wrzasnęła jakaś kobieta, rzucając się na niego całym ciałem.

Zrzucił ją, ale podrapała mu szyję. Ktoś wyrwał mu pasmo włosów. Zdarto mu z ramion płaszcz. Ludzie wyli z podniecenia. Wyswobodził się, powalając każdego, kto znalazł się na jego drodze. Amoratae piszczały, ścigając go jak zgraja wściekłych psów. Skręcił w wąską alejkę między straganami i wywrócił jeszcze jeden kramik. Na bruk posypały się owoce i jarzyny. Cisnął za siebie następną ladę, tym razem z wyrobami z miedzi, wznosząc kolejną zaporę między sobą a tłumem. Usłyszał okrzyki świadczące, że kilkoro ze ścigających potknęło się o te przeszkody i runęło na ziemię. Przeskoczył jakiś wózek, skręcił gwałtownie i pobiegł ulicą między dwiema insulae. Szybko spostrzegł, że znalazł się w ślepym zaułku i ogarnęła go panika, jakiej nie zaznał w ciągu całego życia. Widział kiedyś, jak zgraja dzikich psów ściga na arenie człowieka. Psy dopadły swoją ofiarę i natychmiast rozszarpały ją na strzępy. To samo czeka być może jego, jeśli dopadną go rozpalone namiętnością amoratae.

Obracał się gorączkowo to w jedną, to w drugą stronę, szukając wzrokiem drogi ucieczki. Zobaczył drzwi i podbiegł do nich. Były zaryglowane. Wyważył je ramieniem i wbiegł na ciemne schody. Jedno, drugie piętro. Przystanął na podeście i czekał. Wstrzymał dech, żeby lepiej słyszeć.

Z ulicy dochodziły przytłumione głosy.

– Musiał schować się w którejś insuli.

– Spójrzcie tam!

– Nie, zaczekaj! Te drzwi ktoś wyważył!

Ktoś wbiegał po schodach.

Atretes najciszej jak umiał ruszył korytarzem. Chociaż wszystkie drzwi były zamknięte, w powietrzu unosiła się woń ludzkiej biedy. Jakieś drzwi otworzyły się za jego plecami i ktoś zza nich wyjrzał, ale Atretes wspinał się już wąskimi, mokrymi schodami. Dotarł na trzecie piętro, potem na czwarte. Rozwrzeszczana pogoń obudziła mieszkańców. Atretes znalazł się na dachu. Nie było tu żadnego miejsca, w którym mógłby się ukryć.

Głosy coraz bardziej się przybliżały.

Miał przed sobą tylko jedną drogę ucieczki. Rozpędził się i przeskoczył nad przepaścią na dach sąsiedniego domu. Upadł i potoczył się po dachu, ale natychmiast stanął na nogi i rzucił się do drzwi prowadzących na schody. Ukrył się w cieniu dokładnie w chwili, kiedy tuzin ludzi wybiegł na dach, z którego dopiero co zeskoczył.

Szybko cofnął się głębiej, ciężko dysząc, z bijącym mocno sercem.

Głosy cichły, gdyż kolejni prześladowcy zbiegali po schodach, żeby poszukać go w mrocznej okolicy insuli. Atretes oparł się o ścianę, zamknął oczy i starał się uspokoić oddech.

Jak przejść przez miasto, odnaleźć wdowę i wydostać się, nie tracąc przy tym życia – własnego i syna?

Przeklął rzemieślników, którzy sporządzali jego wizerunek, by sprzedawać go spragnionym bożków ludziom, a potem uznał, że powinien myśleć tylko o tym, jak cało i zdrowo wydostać się z miasta. Kiedy to osiągnie, znajdzie jakiś sposób, żeby odzyskać syna.

Odczekał godzinę, zanim odważył się wejść schodami i korytarzami do wnętrza domu. Wzdragał się przy najmniejszym szeleście. Kiedy znalazł się na ulicy, szedł pod ścianami, w najgłębszym cieniu. Zabłądził, ale niby szczur zdążył w ciągu cennych godzin nocnych odnaleźć drogę w labiryncie alei i wąskich uliczek.

Do bram miasta dotarł o wschodzie słońca.


II

Lagos usłyszał, jak trzasnęły zamykane drzwi i domyślił się, że zjawił się jego pan. Sam wrócił ledwie kilka godzin wcześniej, gdyż całe popołudnie, wieczór i znaczną część nocy spędził na chodzeniu od jednego do drugiego targu niewolników i szukaniu germańskiej mamki. W końcu udało mu się taką mamkę znaleźć i był pewny, że Atretes będzie zadowolony. Była silna, rumiana i włosy miała jasne jak pan Lagosa.

Kiedy wkroczył do holu, zobaczył mroczne spojrzenie Atretesa i pojął, że jego pan jest w nastroju jeszcze mroczniejszym niż jego oczy. Na szyi byłego gladiatora widać było krwawe zadrapania, z których krew spłynęła na tunikę. Germanin robił wrażenie kogoś gotowego zabić pierwszego człowieka, jaki nawinie mu się pod rękę. Wszystko jedno kto to będzie.

– Czy znalazłeś mamkę?

Lagos czuł, jak mocno bije mu serce. Dziękował bogom, że udało mu się wykonać rozkaz pana.

– Tak, panie – odparł szybko. Krople potu wystąpiły mu na czoło. – Czeka w domu. – Nie ulegało wątpliwości, że gdyby jej nie znalazł, jego życie narażone byłoby na poważne niebezpieczeństwo. – Czy chciałbyś ją zobaczyć, panie?

– Nie!

Atretes poszedł na wewnętrzny dziedziniec. Pochylił się tak, żeby woda z fontanny tryskała mu na głowę. Lagos zaczął się już zastanawiać, czy jego pan nie chce się czasem utopić. Po dłuższej chwili Atretes wyprostował się i potrząsnął głową jak mokry pies, rozpryskując wodę na wszystkie strony. Lagos nie spotkał się z takim zachowaniem u żadnego ze swoich panów.

– Umiesz pisać? – spytał chłodno Atretes.

– Tylko po grecku, panie.

Atretes przesunął dłonią po twarzy i strzepnął rękę.

– Pisz zatem – rozkazał głosem pełnym goryczy. – „Zgadzam się na Twoją propozycję. Sprowadź mojego syna jak najszybciej do mnie.” Podpisz moim imieniem i zanieś list apostołowi Janowi. Wyjaśnij mu, jak ma tu dotrzeć. – Podał niewolnikowi adres małego domu na obrzeżu miasta. – Jeśli go tam nie będzie, szukaj nad rzeką.

Opuścił dziedziniec.

Lagos odetchnął i podziękował bogom, że nie utracił życia.

* * *

Ciężki kij pękł w rękach Silusa pod uderzeniem Atretesa. Sługa odskoczył do tyłu, z trudem utrzymując równowagę. Atretes zaklął i zrobił krok do tyłu. Silus wykrzywił usta w ponurym uśmiechu i odrzucił bezużyteczną broń.

Atretes machnął niecierpliwie ręką.

– Jeszcze raz!

Gallus wziął następną pałkę ze stojącej pod ścianą beczki i rzucił ją Silusowi. Silus chwycił oręż i znowu przyjął pozycję gotowości do walki. Ten człowiek nigdy nie będzie miał dość!

Gallus stał koło sklepionego wejścia do łaźni i kryjąc swoje współczucie, przyglądał się walce. Silus był zlany potem, twarz mu poczerwieniała z wysiłku. Natomiast ich pan oddychał równie lekko, jak na początku walki.

Trzask!

– Atakuj! – wrzasnął Atretes.

Trzask!

Silus zdołał zablokować kolejny cios, ale wyraźnie tracił siły.

Trzask!

– Atakowałbym… – Trzask! – gdybym mógł!… – rzucił zadyszanym głosem Silus.

Zamachnął się pałką, ale chybił. Poczuł nagle straszliwy ból pod kolanami i na moment stracił grunt pod nogami, a potem padł ciężko plecami na marmurową posadzkę. Zaklął pod nosem i próbując odzyskać dech, leżał bezradnie i patrzył, jak przeciwnik staje nad nim. Atretes zamachnął się, jakby chciał zadać pałką cios w krtań, i Silus pomyślał, że już po nim. Jednak kij zatrzymał się cal od jego szyi. Atretes odchrząknął ze wstrętem.

– Jak to się stało, że nie zniesiono cię martwego z areny? – Cisnął kij, który odbił się kilka razy od posadzki, a potem od ściany.

Zbity z tropu Silus wykrzywił twarz. Patrzył ostrożnie na Atretesa, zastanawiając się, czy czeka go następna runda walki.

Atretes zaklął po germańsku i przewrócił kopniakiem beczkę, rozsypując pałki po marmurowej posadzce. Wydał okrzyk pełen zawodu i zaczął wyrzucać z siebie jakieś niezrozumiałe germańskie słowa.

Po jakimś czasie Silus odzyskał oddech, dźwignął się powoli na nogi i wykrzywił twarz z bólu. Modlił się do Artemidy, żeby Atretes roztrwonił swoje siły, łamiąc na kolanie kije do walki, zamiast łamać jego, Silusa. Zobaczył Lagosa zaglądającego nerwowo do sali i dostrzegł szansę uniknięcia dalszych upokorzeń.

– No, no. Wrócił nasz Lagos!

Atretes obrócił się z gniewnym wyrazem twarzy.

– Gdzie się podziewałeś tyle czasu?!

Wchodząc do gimnazjonu, Lagos czuł się, jakby wtargnął na legowisko lwa.

– To przez…

– Żadnych tłumaczeń! Znalazłeś go?

– Tak, panie. Późną nocą.

– No i…?

– Oddałem, panie, list od ciebie.

– Co powiedział Jan?

– Że tak się stanie.

– Zawiadom mnie, gdy tylko przyjdzie. – Atretes szarpnął głową, odprawiając sługę. Z półki koło drzwi wziął ręcznik, żeby osuszyć twarz i szyję. Cisnął ręcznik na ziemię i obrzucił niechętnym spojrzeniem Silusa i Gallusa. Stali, czekając na jego rozkazy. – Na dzisiaj dość! – rzucił bezbarwnym głosem. – Precz!

Kiedy został sam w gimnazjonie, usiadł na ławce. Z rozdrażnieniem przesunął dłońmi po włosach. Da Janowi kilka dni na spełnienie obietnicy, ale potem odnajdzie apostoła i nie zważając na nic, skręci mu kark.

Zniecierpliwienie nie ustępowało. Wstał z ławki i wyszedł z sali. Minął łaźnie i znalazł się w korytarzu prowadzącym na tyły domu. Pchnął mocno ciężkie drzwi i przeszedł po wyrównanej ziemi do furtki w murze. Była otwarta.

Strażnik wszedł natychmiast do środka, skinął głową i zameldował:

– Pusto, panie!

Już przedtem rozejrzał się, czy nie ma w pobliżu żadnej z amoratae, które mogły czekać po drugiej stronie na pojawienie się Atretesa. Często przychodzili tu ludzie, którzy pragnęli popatrzeć na sławnego gladiatora.

Atretes ruszył truchtem przez wzgórza i biegł, aż całe jego ciało pokrył pot. Zwolnił i szedł teraz szybkim krokiem, kierując się ku grzbietowi wzgórza, z którego rozciągał się widok na zachód. Miał przed sobą w oddali Efez, wielkie miasto, które rozprzestrzeniło się niby zaraza, u podnóża północnych, południowych i wschodnich wzgórz. Atretes widział Artemizjon i zespół bibliotek w pobliżu portu. Obracając lekko głowę, mógł zobaczyć cyrk.

Zmarszczył brwi. Czy to nie dziwne, że przychodzi ciągle na to wzgórze, by spojrzeć w stronę miasta? Póki był gladiatorem, miał przed sobą wyraźny cel: przeżyć. Teraz wiedzie życie pozbawione celu. Wypełniał dni ćwiczeniami, ale czemu miały one służyć?

Przypomniał sobie słowa Pugnaksa, byłego gladiatora, właściciela rzymskiej gospody: „Nigdy nie będziesz żył tak jak teraz, kiedy codziennie patrzysz śmierci w oczy”. Wtedy Atretes uznał go za głupca. Teraz te słowa skłaniały go do namysłu. Spostrzegł, że w chwilach bezczynności tęskni za tym podnieceniem, jakie odczuwał, walcząc o życie. Przeżyć! Najważniejsza jest walka, ona bowiem dawała mu tę żądzę życia, to poczucie, że życie ma sens. Walka o życie!

Teraz po prostu istnieje. Je, pije, ćwiczy. Śpi. Od czasu do czasu zażywa rozkoszy z kobietą. Jednak w sumie dni zlewały się w jedno, wszystkie były puste, wyzbyte znaczenia.

Gdzieś w tym plugawym mieście jest jego syn, jedyny powód nakazujący Atretesowi pozostać w Jonii. Po drugiej stronie tej modrej równiny leży Italia, a na północ od niej jego kraj. Ogarnęła go taka tęsknota za ojczyzną, że coś ścisnęło go za gardło. Jest wolny. Ma pieniądze. Kiedy tylko odzyska syna, nic go nie powstrzyma. Sprzeda willę i wsiądzie na pierwszy okręt płynący na zachód.

Po powrocie do domu przez cały wieczór siedział w triclinium, pijąc wino. Pilia przyniosła tacę z owocami. Patrzył, jak stawia ją przed nim na marmurowym stoliku. Rozpuściła włosy. Pożerała go wzrokiem, pełna nadziei i żądzy.

– Zjadłbyś może brzoskwinię, panie?

Julia pragnęła otaczać się najpiękniejszymi przedmiotami i najpiękniejszymi niewolnikami. Jeśli nie liczyć Hadassy, wszystkie jej służebne były równie urodziwe jak ta, która stała w tej chwili przed nim. Jego spojrzenie przesuwało się po ciele Pilii. Poczuł żar we krwi. Kupił ją, by służyła Julii, ale zamiast tego będzie służyła jemu.

Przypomniał sobie ludus i kobietę, którą przyprowadzono mu do celi. Uznał, że powinien zostawić Pilii wolny wybór.

– Czy chcesz mi służyć? – spytał, unosząc lekko brwi.

– O tak, panie!

– Spójrz na mnie, Pilio. – Kiedy obróciła twarz w jego stronę, uśmiechnął się. – Nie pragnę brzoskwini.

Odłożyła owoc na tacę. Jej ręka lekko drżała, ale jej mroczne oczy patrzyły na niego wymownie. Kiedy wyciągnął rękę, podeszła bez śladu ociągania.

Był miło zaskoczony jej doświadczeniem i pożądaniem.

– Czy równie dobrze służyłaś poprzedniemu panu? – spytał znacznie później.

– Właśnie dlatego jego żona uznała, że należy mnie sprzedać – uśmiechnęła się przebiegle.

Twarz Atretesa stężała. Odwrócił głowę. Zaniepokojona Pilia zmarszczyła lekko brwi.

– Czy naraziłam się na twój gniew, panie?

Atretes spojrzał na nią chłodno.

– Służyłaś mi bardzo dobrze – powiedział oschłym głosem.

Wstała, niepewna, jak przyjąć jego słowa.

– Czy chcesz, bym towarzyszyła ci do sypialni?

– Nie.

Zaskoczona tą odpowiedzią zamrugała powiekami.

– Nie chcesz, panie? – Spróbowała uśmiechnąć się uwodzicielsko. Zobaczył napięcie w jej oczach.

– Możesz odejść.

Zimny ton jego głosu sprawił, że pobladła i spuściła wzrok.

– Tak, panie – powiedziała i wyszła.

Atretes otarł dłonią usta, jakby chciał usunąć z nich smak jej pocałunków. Chwycił bukłak z winem i pił łapczywie. Wyszedł z triclinium. Jego kroki odbijały się stłumionym echem od marmurowych płytek sieni. Samotność zamknęła się szczelnie wokół niego, napierając tak, że poczuł ból w sercu. Dlaczego? Przez tę dziwkę Julię?

Wszedł na górę do swojej sypialni. Usiadł na skraju łoża i znowu przechylił bukłak. Pragnął się upić, upić tak, żeby zanurzyć się w otchłani zapomnienia, żeby spać bez sennych koszmarów.

Rzucił bukłak i opadł na łoże. Wzrok miał mętny, w głowie czuł lekkość. Było to dobre, swojskie uczucie. Jutro będzie czuł się gorzej, ale teraz jest mu dobrze. Zamknął oczy i przeniósł się w myślach do mrocznych lasów Germanii, do kąpieli w rzece. Potem zapadł się w nicość.

* * *

Obudził się w ciemności. Było mu gorąco i niewygodnie. Jęcząc, obrócił się i usiadł. Nie przywykł do miękkich materaców. Przywlókł skórę, rzucił się na posadzkę i westchnął. Zimny marmur był jak kamienna ława, na której spał w szkole gladiatorów.

Tak zastał go rankiem Lagos. Gdyby to było możliwe, najchętniej by natychmiast wyszedł. Nie mógł jednak tego uczynić, nie narażając się później na gniew swojego pana i straszne konsekwencje. Przełknął ślinę i po pokrytej malowidłami podłodze podszedł do Atretesa. Pochylił się nad nim.

– Panie – powiedział, ale daremnie, gdyż Atretes nadal chrapał. Lagos zebrał się na odwagę i powiedział głośniej: – Panie!

Atretes otworzył oko i powoli skupił wzrok na obutej w sandał stopie koło swojej twarzy. Zaklął i zakrył głowę futrem.

– Wynoś się!

– Powiedziałeś, panie, bym zawiadomił cię, jak tylko przyjdzie apostoł.

Tym razem Atretes mruknął plugawe greckie przekleństwo i odkrył głowę.

– Jest tu?

– Nie, panie, ale Silus przysłał wiadomość, że przy furcie stoi kobieta. Nazywa się Rispa i powiedziała, że spodziewasz się jej przyjścia.

Atretes odrzucił futro. Wstał, mrużąc oczy, gdyż od strony balkonu wpadało do pokoju światło słońca.

– Przyszła z dzieckiem na ręku, panie.

Atretes machnął ze zniecierpliwieniem ręką.

– Powiedz Silusowi, żeby wziął od niej dziecko.

– Jakże, panie?

– Głuchyś?! – ryknął Atretes i skrzywił się z bólu. – To moje dziecko, nie jej! Daj jej sto denarów i niech idzie, skąd przyszła, ty zaś zanieś dziecko do mamki. – Ponieważ Lagos ani drgnął i tylko wlepiał w niego spojrzenie, Atretes wrzasnął: – Rusz się! – Znowu skrzywił się z bólu.

– Stanie się, jak rozkazałeś, panie.

Atretes czuł pulsujący ból w głowie, w ustach mu zaschło. Rozejrzał się za czymś do picia. Kopnął zwiotczały bukłak i podszedł do pięknie rzeźbionego stołu. Gardząc srebrną czarą, napił się prosto z dzbana. Odstawił dzban i potarł brodę. Poczuł kłujący kilkudniowy zarost. Podszedł do swego legowiska i rzucił się na nie, zamierzając spać, póki się nie wyśpi.

– Panie?

Atretes dźwignął się odrobinę.

– Zrobiłeś, jak kazałem?

Lagos odchrząknął nerwowo.

– Kobieta powiedziała, że to jej dziecko.

– A ja powiedziałem ci, że moje – zgrzytnął zębami, nie podnosząc z miękkiego futra obolałej głowy.

– Tak, panie, ale ona nie chce go oddać, a Silus nie wie, czy powinien uciec się do przemocy. Powiedziała, że przyszła do ciebie, żeby porozmawiać o jej synu.

O jej synu! Atretes podniósł się i usiadł. Czuł, jak narasta w nim wściekłość.

– Czy powiedziała coś jeszcze? – spytał, starając się, żeby zabrzmiało to szyderczo.

Lagos przełknął ślinę.

– Tak, panie.

– Nie kwapisz się z przekazywaniem jej słów – warknął Atretes. – Dalej, wyduś to z siebie.

– Powiedziała, żeby oddać ci te denary i żebyś je sobie zjadł. – Wyciągnął przed siebie rękę z sakiewką, która stała się przedmiotem obrazy.

Atretes pobladł z gniewu. Podszedł, capnął sakiewkę i obrzucił Lagosa groźnym spojrzeniem.

– Poproś ją – rozkazał przez zaciśnięte zęby.

Jeśli ta kobieta szuka zwady, będzie ją miała.

* * *

Silus patrzył na Lagosa idącego przez dziedziniec. Przygaszony uśmiech na twarzy Greka świadczył, że nie poszło mu łatwo z Atretesem.

– Mój pan zechce z tobą rozmawiać, pani – oznajmił Lagos i wskazał ręką drogę. – Proszę za mną.

Idąc za Lagosem, Rispa czuła, że cząstka ciężaru spadła jej z serca. Dziękowała w duchu Bogu. Rzuconych w gniewie słów o pieniądzach pożałowała, gdy tylko padły z jej ust, ale nie mogła już ich cofnąć. Może sługa jest znacznie mądrzejszy niż ona i nie przekazał swemu panu tej zniewagi.

Rozejrzała się i to, co zobaczyła, wzbudziło jej zaniepokojenie. Chociaż willa była duża, nikt tu nie pomyślał o urządzeniu ogrodu. Dom otoczony był ze wszystkich stron ubitą ziemią. Czuła się, jakby przekraczała bramę fortecy, nie zaś próg domu.

Idąc po schodach, usiłowała zapanować nad drżeniem przenikającym w głąb żołądka. Wszystko, co wiedziała o Atretesie, usłyszała od Jana, a Jan powiedział jej tylko, że był to niewolnik z Germanii, którego wyćwiczono na gladiatora i obdarzono wolnością, kiedy wygrał walki eliminacyjne podczas igrzysk w Efezie. Za tymi niewieloma słowami kryło się mnóstwo nieszczęść i przemocy. Barbarzyńca z pogranicza; człowiek nauczony zabijania innych ludzi.

– Czy jest chrześcijaninem? – zapytała słabym głosem Jana, czepiając się tej wątłej nici, jakby mogła ją uchronić przed całą górą rozpaczy.

Chrystus potrafi odmienić człowieka. A człowiek odmieniony okaże jej być może współczucie.

– Nie – odparł ze smutkiem Jan – ale jest ojcem Kaleba.

– Jakiż ojciec mógłby rozkazać, by zostawiono jego syna na skale, ażeby umarł?

– Ten rozkaz wydała, Rispo, matka Kaleba. On twierdzi, że o niczym nie wiedział.

– I uwierzyłeś mu?

– To Hadassa przysłała go po syna – odparł po prostu Jan i Rispa zalała się łzami.

– Nie mogę go oddać. Nie mogę. Czyż nie dość już utraciłam? Och, Janie, nie mogę! Stał się moim życiem. Całym życiem…

– Uspokój się, moja droga.

Jan rozmawiał z nią przez znaczną część nocy, próbując pocieszyć młodą kobietę i modląc się z nią do Boga.

– Sam zaniosę dziecko ojcu – oznajmił, kiedy nadszedł świt.

– Nie! – sprzeciwiła się Rispa. – Ja pójdę.

Może serce mu zmięknie i pozostawi jej dziecko.

Jan był zbity z tropu i pełen wahań.

– Czy chcesz, bym ci towarzyszył?

– Nie – odparła i szloch chwycił ją za gardło. – Pójdę sama.

Kiedy odprowadzała Jana do drzwi swego małego mieszkania, przez głowę przemknęła jej myśl, żeby wziąć Kaleba i uciec z nim w jakieś miejsce, gdzie nikt ich nie znajdzie.

„Czy przede Mną też się będziesz ukrywać, umiłowana?”

Pytanie pojawiło się w jej umyśle tak wyraźnie, że nie mogła udawać, iż nie wie, jaka jest wola Boga. Oparła czoło o drzwi i z jej oczu popłynął strumień łez. Wiedziała, że jeśli będzie zwlekać, ulegnie pokusie i nie odda dziecka.

Kaleb zawsze budził się głodny. Wyjęła dziecko z łóżeczka i nakarmiła przed wyruszeniem w drogę. Przez cały czas modliła się, żeby Bóg zmiękczył serce Atretesa i żeby Kaleb pozostał pod jej opieką.

Teraz, idąc ogołoconym z roślinności dziedzińcem do pogrążonego w ciszy domu, czuła, jak bardzo samotne jest to miejsce. Czy takie samo jest serce tego człowieka?

„Panie, pomóż! O Panie!”

Weszła za sługą do domu i znalazła się w obszernym atrium, gdzie gospodarz podejmował swoich gości. Woda w fontannie migotała w promieniach światła wpadającego przez otwór w dachu. Rozpryskując się, tworzyła delikatną, dającą chłód mgiełkę. Po kilku godzinach marszu w kurzu drogi Rispa poczuła ulgę.

– Zechciej tu zaczekać, pani – powiedział sługa.

Rispa patrzyła, jak odchodzi pod łukowym sklepieniem i znika za rogiem.

Krążyła niespokojnie po atrium, gładząc plecy Kaleba. Dziecko zaczęło już się wiercić. Wkrótce będzie głodne. Czuła, że jej piersi są pełne mleka.

Usłyszała zbliżające się kroki i serce zaczęło jej bić mocniej. Zamknęła oczy i modliła się żarliwie, żeby Atretes postawił dobro syna przed wszystkimi innymi względami.

„Panie, pomóż! Ojcze, jakże mogę oddać moje dziecko? Czemu tego ode mnie żądasz? Czyż nie dość, że straciłam Szczepana i Rachelę? Przecież dałeś mi Kaleba! Chyba nie po to, by teraz mi go odebrać?”

– Dostojna Rispa, panie – powiedział sługa i Rispa otworzyła oczy.

Kiedy zobaczyła pana domu, jej ciało przebiegł dreszcz niepokoju.

Był wysoki i potężnie zbudowany; miał długie, jasne, zaniedbane włosy. Patrzył na nią oczyma rozpalonymi wściekłością. Rispa nigdy nie zetknęła się z kimś mającym tyle dzikości w oczach. Jego gniew wypełniał całe pomieszczenie.

– Zostaw nas – rozkazał Atretes i sługa zniknął ze skwapliwością, która wzmogła jeszcze bardziej trwogę kobiety.

Znalazła się sam na sam z panem tego domu i czuła, że ogarnia ją coraz większe drżenie. Jedynym dźwiękiem był teraz szmer wody w fontannie. Jej serce biło jak oszalałe, gdyż Atretes zaczął się do niej powoli zbliżać. Jego niebieskie oczy zwęziły się, kiedy mierzył ją od stóp do głów zimnym spojrzeniem, które na moment spoczęło prawie obojętnie na dziecku. Patrzył jej prosto w oczy. Wyczuwała, że ten człowiek jest w każdej chwili gotów użyć przemocy. Promieniowała z niego jakaś mroczna siła.

Ktoś taki miałby być ojcem jej małego, słodkiego Kaleba? Jak to możliwe?

Mocniej przytuliła syna do piersi.

Atretes czuł, jak z każdym krokiem wzbiera w nim gniew. Ta kobieta, tak zaborczo zamykająca w ramionach jego syna, przypominała mu Julię. Była bardzo drobna, a mimo brązowawej wełnianej chusty okrywającej włosy, rzucało się w oczy to, że jest niezwykle piękna. Kosmyki mokrych, kręconych, czarnych włosów okalały gładką, owalną twarz o oliwkowej cerze. Usta miała miękkie i pełne jak Julia. Takie same jak Julia brązowe oczy. I takie samo pełne ciało.

Gdyby dziecko nie było owinięte szalem, jednym ruchem wyrwałby swego syna z jej ramion.

Cisnął jej do nóg sakiewkę pełną monet.

– Dwieście denarów! – warknął.

Rispa rozchyliła wargi, wstrząśnięta jego gestem. Zrobiła krok do tyłu. Nigdy nie widziała twarzy tak groźnej, zimnej i bezlitosnej.

– Za mało? – spytał lodowatym tonem.

– Chcesz odkupić ode mnie dziecko?

– Nie! Płacę ci za to, co dla niego zrobiłaś.

Obelżywe słowa roznieciły jej gniew.

– Płacisz? A jak można zapłacić za wydarcie kobiecie z ramion dziecka, które ona kocha? Wygląda mi na to, że niczego nie jesteś w stanie pojąć. Ja kocham Kaleba!

– Kaleba? – powtórzył i przypomniał sobie Żyda, gladiatora, którego znał wiele lat temu w Rzymie, którego szanował i… zabił.

– Takie imię dostał.

– Nie ja mu je dałem!

– Bo cię nie było, kiedy mu je nadawano!

– Powiedziano mi, że mój syn nie żyje – rzucił Atretes zimnym tonem, wyrzucając sam sobie, że tłumaczy się przed tą kobietą. Co to ją obchodzi? – To moje dziecko, kobieto! Rozwiń je z szala i oddaj!

Rispa daremnie próbowała powstrzymać łzy napływające do oczu.

– Nie!

– Nie?

– Proszę cię, byś ze mną porozmawiał.

Atretes był jednak niewzruszony. Przecież Julia też używała łez, żeby uzyskać od niego to, czego chciała.

– To, co możesz mi powiedzieć, niczego nie zmieni.

– Może zaszła pomyłka. Kaleb ma czarne włosy i oczy… – Jej głos zamarł, gdyż oczy Atretesa pociemniały od gniewu, którego ona nie rozumiała.

– Jego matka miała czarne włosy i oczy – uciął. Zrobił krok w jej stronę, a ona cofnęła się. – Choć mam prawo powątpiewać w to, co mówiła jego matka – dorzucił cynicznie – nie mam powodów, by wątpić w słowa jej służebnej, Hadassy. To moje dziecko!

– Mówisz o nim tak, jakby było rzeczą! Nie jest koniem, żeby nim handlować, ani domem, żeby go sprzedawać. – Rozejrzała się. – To ma być dom? Raczej twierdza. Jakie życie dasz temu dziecku?

– Nie twoja sprawa.

– Owszem, moja. Jest moim synem.

– Nigdy nie był twoim synem, kobieto! Trzymasz dziecko na ręku, ale to za mało, by było twoje.

– Odkąd Jan dał mi Kaleba, a ja wzięłam dziecko na ręce, stanowi ze mną jedno.

– Wszystkie kobiety mają serca nierządnic i nie zostawię mojego syna w rękach jednej z nich!

Łzy znowu napłynęły jej do oczu.

– Jedna cię skrzywdziła, a osądzasz wszystkie. To niesprawiedliwe.

– Twoje słowa są bez znaczenia, bo mam prawo do mojego dziecka.

Skinął głową w stronę chłopczyka i Rispa poczuła jakąś sztywność w szyi.

– Masz usta pełne praw dziecka. A miłość? Gdzie byłeś, kiedy matka kazała zostawić swe dziecko na skale? Czemu nie odesłała go tobie? Też go nie chciałeś, czy nie tak? Odwróciłeś się do niego plecami. I śmiesz mi mówić takie rzeczy o kobietach! Co byłoby z Kalebem, gdyby Hadassa go nie uratowała? Po co ci on teraz, skoro nie dbałeś o niego przedtem?

Najchętniej udusiłby ją za te wszystkie pytania, które budziły w nim poczucie winy i zadawały ból. Rozbudzały w nim też zachłanną zaborczość.

– Jest ciałem z mojego ciała – powiedział zimno.

– Kilka godzin spędzonych z kobietą w łożu to za mało, żeby być ojcem.

Zobaczyła, jak zaciska szczęki.

– Ledwie na niego spojrzałeś – ciągnęła, starając się pokonać gniew i rozpacz. – Czemu chcesz tego dziecka, Atretesie? Co zamierzasz z nim uczynić?

– Zabiorę je do Germanii.

Jęknęła cichutko.

– Do Germanii! – powtórzyła z sercem przepełnionym trwogą. – Jak samotny mężczyzna może wyprawić się w taką długą i niebezpieczną podróż z czteromiesięcznym dzieckiem, które trzeba karmić piersią? Czy choć przez moment pomyślałeś o tym, czego ono potrzebuje? Kaleb nie przeżyje czegoś takiego!

– Przeżyje! – rzucił stanowczym tonem. – A teraz oddaj mi go.

– Jest za mały!…

– Oddaj mi dziecko albo, przysięgam na bogów, odbiorę ci je siłą!

Kaleb obudził się i zaczął popłakiwać. Rispa poczuła, jak małe piąstki wtulają się w jej piersi. Spojrzała oczyma pełnymi łez na Atretesa i zrozumiała, że mężczyzna gotów jest spełnić swoją groźbę. Nie może narażać Kaleba. Rozwiązała szal i podała dziecko Atretesowi. Rozpłakało się jeszcze bardziej i zaczęło wymachiwać rączkami. Czuła, jak mleko napływa jej do sutek i ogarnęła ją jeszcze większa trwoga.

– Jest głodny.

Atretes zawahał się. Dziecko jest takie maleńkie i bezbronne. Spojrzał na Rispę i dostrzegł trwogę w jej oczach. Po policzkach kobiety spływały łzy. Nie zmieniając srogiego wyrazu twarzy, wziął od niej syna, który zanosił się coraz głośniejszym płaczem.

Rispa przycisnęła dłonie do serca. Podniosła wzrok na mężczyznę.

– Błagam cię, Atretesie, nie rób tego.

Nigdy jeszcze nie widział takiej trwogi na kobiecej twarzy.

– Wynoś się! – rozkazał chrapliwym głosem.

– Błagam!…

– Precz! – wrzasnął i płacz dziecka stał się nie do zniesienia.

Rispa załkała spazmatycznie i odwróciła się.

– Nie zapomnij tego! – krzyknął i kopnął w jej stronę sakiewkę z monetami.

Odwróciła się. Podniosła sakiewkę i patrząc przez łzy na Atretesa, cisnęła ją do fontanny.

– Oby Bóg ci wybaczył, bo ja nie potrafię!

Raz jeszcze spojrzała na dziecko i łkając, wybiegła z atrium.

Atretes poszedł kilka kroków za nią i patrzył, jak biegnie w dół schodów, a potem przez dziedziniec. Zamknął kopnięciem drzwi, zanim dotarła do bramy.

Czuł się nieswojo. Spojrzał na zaczerwienioną twarz syna i na chwilę stracił pewność siebie. Dotknął czarnych włosów i gładkiego policzka. Dziecko zaczęło się prężyć, nie przestając płakać.

– Możesz płakać, ile zechcesz. Jesteś mój – burknął. – Nie żadnej z nich, ale mój. Mój!

Przytulił mocniej dziecko, kołysząc je w ramionach i chodząc tam i z powrotem po atrium, ale Kaleb wcale się nie uspokoił.

– Lagos!

– Słucham, panie.

Sługa zjawił się tak szybko, że Atretes zaczął podejrzewać, iż przyczaił się gdzieś w pobliżu i podsłuchiwał rozmowę z kobietą.

– Wezwij mamkę.

– Tak jest, panie.

Lagos nigdy dotąd nie widział, żeby jego pan czuł się tak niezręcznie jak w tym momencie. Z piszczącym dzieckiem na ręku wyglądał prawie komicznie.

Kiedy mamka zjawiła się w atrium, Atretes czym prędzej pozbył się swego brzemienia.

– Weź go. Tamta kobieta powiedziała, że jest głodny.

Mamka wyniosła dziecko. Nasłuchując, jak oddala się płacz syna, Atretes odetchnął z ulgą. Lagos zauważył leżącą w wodzie sakiewkę.

– Nie chciała pieniędzy, panie?

– To chyba widać.

Lagos podszedł do fontanny, żeby wyłowić sakiewkę, ale cofnął natychmiast rękę, gdyż Atretes warknął:

– Zostaw!

Pociemniała twarz Atretesa powiedziała opuszczającemu atrium słudze, że jego pan spędzi resztę dnia w gimnazjonie.


III

Ktoś ze służby obudził Lagosa w środku nocy.

Chodziło o syna Atretesa. Mamka była bardzo przestraszona.

Zaspany Lagos wstał i poszedł korytarzem za służebną. Kiedy znalazł się bliżej kuchni, usłyszał płacz dziecka. Wszedł do środka i zobaczył mamkę chodzącą tam i z powrotem i próbującą uciszyć dziecko, które płakało w jej ramionach.

– Nie chce piersi – powiedziała. Na jej twarzy malował się niepokój.

– Co ja ci na to poradzę? – rzucił opryskliwie, zirytowany tym, że obudzono go w środku nocy.

– Musisz zawiadomić pana.

– O nie! Tylko nie ja – oznajmił, potrząsając głową. – Dość już, że nie dajesz mi spać. Ani myślę wkładać głowy w paszczę lwa. – Ziewnął i poskrobał się po głowie. – Jak dziecko się przegłodzi, będzie ssało.

Odwrócił się plecami do mamki. Teraz na niej spoczywa odpowiedzialność za syna Atretesa.

– Nic nie rozumiesz. Dziecko nie przestało płakać, odkąd wzięłam je od pana.

Lagos stanął na progu i obrócił się w jej stronę.

– Od tak dawna?

– Tak. I czuję, jak słabnie w moich ramionach. Jeśli tak dalej pójdzie, umrze.

– Musisz coś zrobić!

– Przecież ci mówię! Zrobiłam wszystko, co mogłam. Takie małe dziecko potrzebuje mleka.

– Czyżby twoje się zakwasiło, kobieto? – spytał gniewnym tonem człowieka, który nie ma pojęcia o tego rodzaju sprawach.

Jak powiedzieć panu, że mamka nie ma mleka?

– Moje mleko jest dobre – zapewniła z rozdrażnieniem kobieta – ale dziecko tęskni do matki.

– Coś takiego! – rzekł posępnym głosem. – Matka go nie chce.

– Pilia powiedziała, że matka czeka za bramą.

– Kobieta, która przyniosła dziecko, nie jest jego matką – wyjaśnił, gdyż słyszał rozmowę w atrium. – A nasz pan nie chce, by była przy dziecku.

Mamka westchnęła ze smutkiem. Położyła dziecko do łóżeczka stojącego tuż przy piecu kuchennym.

– Może więc jest wolą bogów, by umarło. Szkoda, bo to piękne dziecko.

Lagos poczuł zimny dreszcz wzdłuż grzbietu.

– Chcesz go tu zostawić?

– Zrobiłam wszystko, co mogłam.

Lagos uświadomił sobie, ile wysiłku kosztowało Atretesa odzyskanie syna, na jakie niebezpieczeństwa się narażał, i pomyślał, że jego pan z pewnością nie przyjmie spokojnie śmierci dziecka.

– Powiem panu, jaka jest sytuacja, gdy tylko się obudzi. Ty zaś, kobieto, jeśli zależy ci na życiu, rób co w twojej mocy, żeby nakarmić dziecko.

* * *

Atretes nie mógł zasnąć. Stał na balkonie i patrzył na wzgórza jaśniejące w świetle księżyca.

Minęło dziesięć długich lat od czasu, kiedy poprowadził Chattów przeciwko Rzymowi. Poniósł klęskę, dostał się do niewoli i sprzedano go do szkoły gladiatorów w Kapui. Potem trafił do Wielkiej Szkoły w Rzymie. Dziesięć lat! Całe życie.

Czy ktokolwiek z jego ludu jeszcze żyje? Czy jego brat Warus uszedł z życiem z bitwy? Co się stało z siostrą, Martą, i jej mężem, Usipim. Co z matką? Z całego serca pragnął wrócić do Germanii i zobaczyć, czy żyje jeszcze ktoś z tych, których kochał. Leżąc na łożu, patrzył na usiane gwiazdami niebo, ledwie czując powiew nocnego powietrza. Pragnął wdychać cierpki zapach sosen, pić słodkie piwo z miodem. Pragnął zasiąść z wojownikami wokół ogniska narad rozpalonego w świętym gaju. Pragnął zaznać pokoju z samym sobą.

Westchnął i zamknął oczy, dziwiąc się, że coś takiego było w ogóle możliwe. Chciał zasnąć, zapomnieć, wrócić do tego, co było dawno, dawno temu, do czasów, kiedy jako dziecko biegał z ojcem po mrocznych germańskich lasach. Żył wtedy w pełni i bujnie, patrzył śmiało przed siebie, gotów przyjąć to, co życie mu przyniesie. Chciał, żeby jego syn wzrastał w puszczy – nieokiełznany i wolny jak on sam, Atretes, niezbrukany dotknięciem Rzymu.

Zmarszczył brwi i zaczął nasłuchiwać. Przysiągłby, że jego syn płacze jak wtedy, gdy zabrał go z ramion wdowy. Ale od tego czasu minęło wiele godzin.

Oddychał powoli, próbując skierować myśli ku przyszłości, zapomnieć o tym, co było. Ciągle miał jednak przed oczyma twarz Rispy, łzy spływające po gładkich policzkach, oczy pociemniałe z trwogi.

„Oby Bóg ci wybaczył, bo ja nie potrafię!”

Zacisnął powieki, gdyż przypomniał sobie, jak Hadassa przyszła do niego na wzgórza z podobnymi słowami. „Niech Bóg się nad tobą zmiłuje.”

Zaklął. W głowie mu się kręciło od oszalałych myśli, które splatały się jedna z drugą niby kończyny zapaśników. „Oby Bóg ci wybaczył.” Z jego gardła dobył się jęk bólu. Niby potężne dzikie zwierzę zerwał się gwałtownie z łoża i wczepił w murek tarasu, jakby chciał przeskoczyć go, by znaleźć się na ubitej ziemi dziedzińca. Serce biło mu gwałtownie, dyszał chrapliwie.

Znowu usłyszał płacz dziecka.

Wszedł z powrotem do sypialni. Cisza.

Położył się, ale nadal nie mógł zasnąć. Nie dochodził jednak jego uszu płacz syna.

Czuł nieznośne napięcie. Znowu się zerwał i podszedł do drzwi. Szarpnął nimi, aż trzasnęły o ścianę, i wyszedł korytarzem nad wewnętrzny dziedziniec. Przechylił głowę i nasłuchiwał dźwięków zwiastujących, że stało się coś złego. Z ogromnej willi nie dochodził żaden odgłos poza szmerem fontanny w atrium.

Sam środek nocy. W jego wiosce dzieci budziły się często o tej porze i trzeba je było karmić. Może właśnie dlatego jego syn się rozpłakał.

Jednak niepokój nie ustępował. Coś musiało się stać. Nie wiedział co, ale wyczuwał, że zdarzyło się coś złego. Podczas lat występów na arenie nauczył się ufać instynktowi, nie mógł więc wmawiać sobie, że wszystko jest w porządku.

Wymamrotał przekleństwo i ruszył górnym korytarzem w stronę schodów. Zobaczy syna i uśmierzy niepokój. Gdzie Lagos zakwaterował mamkę?

Otwierał drzwi i zaglądał do pustych pomieszczeń, posuwając się stopniowo ku zapleczu willi. Usłyszał czyjeś kroki. Odwrócił się i ujrzał Lagosa przyświecającego sobie glinianym kagankiem. Zaskoczony sługa wzdrygnął się, a potem podszedł szybko do swego pana.

– Panie, szedłem właśnie…

– Gdzie mój syn?

– W kuchni. Szedłem właśnie zobaczyć, czy śpisz.

– Gdzie jest kuchnia?

– Tędy, panie. – Lagos ruszył przodem, oświetlając drogę swoim kagankiem.

– Co się stało? – spytał Atretes. Pragnął, by sługa przyspieszył kroku.

– Nie chce piersi. Płacze od… od samego rana.

Atretes nie powiedział ani słowa. Słyszał teraz płacz dziecka. Serce mu się ścisnęło. Poszedł za Lagosem do kuchni i natychmiast poczuł smród latryny, koło której stało łóżeczko dziecka. Wkrótce miało świtać i kucharz miesił już ciasto na chleb.

Podszedł do dziecka i przyglądał się mu przez chwilę.

– Jest chore?

– Nie sądzę, panie – odparła mamka, która stała w pobliżu i zacierała nerwowo ręce.

– A co sądzisz? – spytał gniewnie.

Kobieta drżała ze strachu. Jej pan wygląda jeszcze groźniej niż jej mówiono. Przypomniała sobie ostrzeżenia, jakich nie szczędził jej Lagos, i zlękła się, że Atretes obarczy ją całą winą za stan dziecka. Nie śmiała powiedzieć, że dziecko może umrzeć, gdyż zostało odebrane matce, która poprzednio je karmiła.

– Niemowlęta są bardzo wątłe, panie. Czasem chorują i umierają bez żadnego powodu.

– Rano było całkiem zdrowe.

Obrócił się w jej stronę i przerażona kobieta zrobiła krok do tyłu.

– Płacze bez przerwy, odkąd Lagos mi je oddał. Zrobiłam, co mogłam, ale nie chce mojej piersi.

Zmarszczył brwi i raz jeszcze spojrzał na swojego syna. Pochylił się i podniósł dziecko. Cichy, przejmujący płacz zmienił się w zawodzenie, które bolało bardziej niż rana od miecza.

Lagos nigdy jeszcze nie widział, żeby jego pan był taki bezradny.

– Co robić? – spytał Atretes. Zaczął chodzić po kuchni z dzieckiem w zagłębieniu ramienia. – Nie pozwolę mu umrzeć!

– Moglibyśmy posłać po jego matkę – powiedział Lagos i zaraz pożałował swoich słów, ujrzał bowiem wyraz twarzy Atretesa.

– Mam na myśli kobietę, która je tu przyniosła – poprawił się szybko.

Atretes nadal krążył po kuchni. Musnął policzek dziecka, które natychmiast zwróciło otwartą buzię w jego stronę.

– No tak – rzekł chrapliwym głosem. – Jest głodne. Nakarm je.

Mamka zdała sobie sprawę, że to jedyny sposób, żeby uświadomić Atretesowi, na czym polega cały kłopot. Wzięła dziecko, usiadła i obnażyła pełną pierś. Dziecko wzięło sutkę do ust, ale zaraz cofnęło się i zaczęło płakać jeszcze głośniej. Z ust popłynęło mu mleko, którego nie chciało przełknąć. Podniosła głowę i spojrzała na Atretesa.

– Sam widzisz, panie.

Atretes przesunął palcami po włosach. Ponosi odpowiedzialność za śmierć ponad stu pięćdziesięciu ludzi. Czy ma wziąć na siebie także odpowiedzialność za śmierć swojego syna? Zamknął oczy, odwrócił się i potarł kark. Miał tylko jedno wyjście.

– Obudzić Silusa! – rozkazał posępnym głosem.

Mamka zakryła pierś i położyła z powrotem niemowlę do łóżeczka.

– Podaj mi dziecko – powiedział Atretes, widząc, jak skwapliwie uwolniła się od swego obowiązku. – Może za ciasno je owinęłaś.

Usiadł i położył sobie chłopczyka na kolanach. Zaczął rozplątywać powijaki, którymi dziecko było owinięte niby mumia. Niemowlę miało ciało białe i pokryte krostami. Nagle zrobiło się mu chłodno i strużka moczu trysnęła prosto na pierś Atretesa. Zaskoczony gladiator odchylił się do tyłu i zaklął.

– To często się zdarza, panie – zapewniła skwapliwie mamka. – Czy chcesz, bym je wzięła?

Atretes spojrzał na swojego syna.

– Nie – odparł i uśmiechnął się krzywo. – Zdaje mi się, że mój syn chce powiedzieć, co o mnie myśli.

Do kuchni wszedł półprzytomny z przepicia i niewyspania Silus.

– Lagos powiedział, że wzywałeś mnie, panie.

– Ruszaj zaraz do Efezu. Na południowy wschód od Artemizjonu i biblioteki znajdziesz ulicę z insulae po obu stronach. Wejdź do budynku po stronie zachodniej. Pierwsze piętro, czwarte drzwi po prawej stronie. Mieszka tam wdowa o imieniu Rispa.

– Kobieta, która przyniosła rano dziecko?

– Tak. Masz ją tu jak najszybciej sprowadzić!

– Ona ciągle jest tutaj, panie.

– Co? – Twarz Atretesa pociemniała. – Jest w willi? Przecież ją stąd wyrzuciłem!

– Opuściła willę, panie. Wyszła za bramę i usiadła przy drodze. Nie ruszyła się stamtąd.

Atretes zmarszczył brwi. Poczuł rozdrażnienie i jednocześnie ulgę.

– Przyprowadź ją.

Silus czym prędzej wyszedł.

Płacz dziecka szarpał nerwy. Atretes przez chwilę chodził po kuchni, a potem usiadł, trzymając dziecko na kolanach.

– Dlaczego to tak długo trwa? – burknął.

Miał wrażenie, jakby trzymał w rękach rozpalone węgle. Z zewnętrznego korytarza doszedł odgłos pospiesznych, lekkich kroków i po chwili wdowa stanęła na progu.

Twarz miała bladą od chłodu i spuchniętą od płaczu. Atretes oczekiwał, że obsypie go oskarżeniami, ale Rispa szepnęła tylko głosem pełnym rozpaczy: „Kaleb” i podbiegła do dziecka. Atretes uśmiechnął się posępnie i puścił dziecko. Rispa przytuliła je do piersi. Nadal płakało, ale już inaczej. Rispa odwróciła się, odgarnęła szal i rozwiązała prawe ramiączko sukni. Jej ramię drgnęło i Atretes zobaczył, że jego syn ssie łapczywie pierś Rispy.

W kuchni zapanowała cisza.

Mamka-niewolnica odetchnęła z głęboką ulgą.

– Dziecko zna swoją matkę.

Atretes zerwał się na równe nogi.

– Wynoś się!

Mamka jęknęła z przerażenia i uciekła. Atretes obrzucił gniewnym spojrzeniem Lagosa i Silusa. Szarpnął głową, nakazując im opuścić kuchnię.

Znowu zapadła cisza. Atretes stał bez ruchu, sam na sam z wdową karmiącą jego syna. Zaczepił nogą o stołek i pociągnął go w stronę ognia.

– Siadaj!

Kobieta usiadła, nie patrząc na mężczyznę. Pochyliła głowę nad dzieckiem i szeptała mu coś łagodnym głosem.

Atretes krążył niespokojnie po kuchni, a w końcu zatrzymał się i oparł biodrem o ladę. Zacisnął zęby i spojrzał w stronę Rispy. Zakryła już skromnie ramię szalem, przez cały czas tuląc dziecko do obnażonej piersi. Zauważył, że z lewej strony jej sukni pojawiła się wilgotna plama.

Rispa obróciła czule Kaleba w drugą stronę. Nie zsuwając szala, rozwiązała lewe ramiączko.

Zaskoczony Atretes zobaczył rumieniec na jej policzkach. Ile lat minęło, odkąd po raz ostatni widział zawstydzoną kobietę? Rispa odwróciła się tyłem do mężczyzny, wyraźnie skrępowana jego obecnością. Zniesie to, że nie chce zostawić jej samej z synem.

Czuła na karku żar jego gniewnego spojrzenia.

– Kazałem ci odejść – powiedział ponurym głosem.

– Droga nie jest twoją własnością.

Roześmiał się niewesoło.

– Można by pomyśleć, że to twój syn.

Rispa odwróciła głowę i zobaczyła na jego twarzy coś, co – wiedziała – wolałby ukryć. Linia ust nabrała jakiejś miękkości, oczy mu błyszczały.

– Miałam dużo czasu na rozmyślania – szepnęła.

– O czym?

– Niewiele o tobie wiem. Znam tylko ponure szczegóły o pełnym przemocy życiu, jakie wiodłeś.

Jego uśmiech był zimny i zarazem szyderczy.

Wstrząśnięta kobieta spuściła wzrok na Kaleba. Wkrótce uśnie przy jej piersi. Jest taki piękny, cenniejszy dla niej niż życie. Wiedziała jednak, że im mocniej do niego lgnie, tym bardziej Atretes będzie upierał się przy tym, żeby go jej odebrać.

Poruszyła leciutko Kalebem i dziecko przywarło do niej z całej siły ustami, ssąc prawie gorączkowo pierś. Nacisnęła palcem na pierś, przerywając ssanie. Kropelka mleka spłynęła z jego ust. Otarła ją. Pocałowała leciutko Kaleba, położyła go sobie na kolanach i zawiązała ramiączko sukni. Ciągle czuła na sobie spojrzenie Atretesa.

Poprawiła szal, żeby zakryć plamę wilgoci na sukni, i przypomniała sobie, jak w chwili, kiedy weszła do holu i usłyszała płacz Kaleba, jej pierś wezbrała mlekiem. Dzieło Boże jest doprawdy cudowne! Uniosła Kaleba, kładąc sobie jego głowę na ramieniu. Wstała i głaskała plecy niemowlęcia. Chodziła powoli po kuchni, klepiąc leciutko dziecko. Czuła ciepło jego małego ciała, czuła, że całkowicie się uspokoiło. Spojrzała na Atretesa i zobaczyła, jak zbity z tropu mężczyzna marszczy brwi.

Patrząc na jego zaciśnięte szczęki, Rispa przypomniała sobie opowieść o królu Salomonie i kobietach spierających się o dziecko. Prawdziwa matka gotowa była wyrzec się swego dziecka, byleby ocalić jego życie.

Matka Kaleba pragnęła śmierci swego synka. A cóż to za człowiek z tego gladiatora! Rispa nigdy nie widziała mężczyzny tak szorstkiego i jednocześnie tak pięknego. Miał rysy posągu wyrzeźbionego przez biegłego mistrza. Wszystko w nim mówiło o głębokiej, przemożnej męskości. Ni śladu łagodności. Był to człowiek nieznający litości. Czy na pewno?

„O Panie, spraw, by serce mu zmiękło.”

Rispa z bijącym mocno sercem stanęła przed Atretesem. Wyciągnęła ku niemu ręce, w których trzymała dziecko.

– Weź go.

Atretes zmarszczył brwi i zesztywniał. Biorąc dziecko, przyglądał jej się zwężonymi oczami. Kaleb natychmiast obudził się i zaczął płakać. Rispa zobaczyła, że przez twarz Atretesa przemknął grymas bólu.

– Przytul go do serca – powiedziała cichutko, walcząc ze łzami, które cisnęły się jej do oczu. – Tak, dobrze. A teraz pocieraj delikatnie jego plecy.

Położył ogromną dłoń na drobnych plecach syna. Czuł się niepewnie, właściwie miał nadzieję, że ciche popiskiwanie dziecka zmieni się w głośny płacz.

– Proszę cię, Atretesie, o wybaczenie – powiedziała poważnym głosem Rispa. – Mój język jest czasem jak płomień. Wybacz mi okrutne słowa. Nie mam żadnego prawa, żeby być ci sędzią.

Na niewesołej twarzy mężczyzny pojawił się na króciutką chwilę wyraz zdumienia, ale zaraz jego miejsce zajął uśmiech pełen cynizmu.

– To ładnie z twojej strony – warknął Atretes.

Czemu miałby uwierzyć w jej szczerość po tym wszystkim, co powiedziała i zrobiła? Rispa spojrzała na Kaleba i pomyślała, jak krucho wygląda w potężnych ramionach Atretesa. Poczuła ucisk w gardle. Skinęła powoli głową, starając się przełknąć łzy.

Atretes przyglądał się jej uważnie, zbity z tropu uczuciami, które nim miotały. Brązowe oczy kobiety pociemniały ze zmęczenia, łzy wyżłobiły bruzdy na brudnych policzkach. Patrzyła na niego błagalnie.

– Wiem, że wedle rzymskiego prawa Kaleb jest twój i możesz nim rozporządzać – powiedziała drżącym głosem – ale błagam cię, byś pamiętał o tym, co jest mu naprawdę potrzebne. – Serce w niej zamarło, gdyż Atretes milczał. – Kaleb i ja jesteśmy ze sobą związani tak, jakby wyszedł z mojego łona.

– Nie jesteś jego matką.

– Jestem jedyną matką, jaką znał.

– Odkąd przywleczono mnie w łańcuchach z Germanii, spotkałem tylko jedną kobietę, która nie była dziwką. Nie sądzę, byś różniła się od innych.

Mocniej otuliła ramiona szalem, zmrożona nienawistnym wyrazem jego błękitnych oczu. Jeśli chce, może ją potępiać, choć nic przecież o niej nie wie. Są ważniejsze rzeczy.

– Za kilka godzin Kaleb się obudzi. Jeśli nadal nie będzie chciał mleka mamki, przyślij po mnie. Będę czekała za bramą.

Zaskoczony Atretes patrzył, jak kobieta się oddala. Marszcząc brwi, nasłuchiwał jej cichych kroków oddalających się w ciemnym korytarzu. Usiadł i patrzył na śpiącego syna, ale ani przez moment nie opuszczało go poczucie jakiegoś niewyraźnego niepokoju.

* * *

Atretes z posępną miną przeszedł przez nagi dziedziniec, skinięciem głowy odprawił Silusa, podniósł rygiel i otworzył furtę. Wyszedł i rozejrzał się. Wdowa była dokładnie tam, gdzie powiedziała: siedziała oparta plecami o mur. Podciągnęła kolana, owinęła się szczelnie szalem, żeby uchronić się od chłodu.

Kiedy padł na nią cień, obudziła się i uniosła głowę. Atretes zobaczył, że ma ciemne kręgi pod oczami.

Stał nad nią z rękami na biodrach.

– Mamka próbowała dać mu piersi, ale znowu daremnie – powiedział. Miał uczucie, że to w pewien sposób jej wina. – Chodź, nakarmisz go.

Rispę uderzyło to, że był to rozkaz, a nie prośba. Dźwignęła zesztywniałe, obolałe po długim czuwaniu na zimnie ciało. Nie tylko Kaleb był głodny. Ona też nie jadła nic od opuszczenia wczorajszego ranka Efezu.

– Zostaniesz – oznajmił Atretes tonem, jakby podjął decyzję, nie zważając na jej wolę. Uśmiechnęła się z ulgą i odmówiła w duchu dziękczynną modlitwę. Weszła za nim do willi. – Silus przyniesie twoje rzeczy – ciągnął Atretes. – Zamieszkasz koło kuchni. – Obejrzał się i zobaczył uśmiech na jej twarzy. – Tylko nie wyobrażaj sobie, że wygrałaś.

– Nie będę szarpała Kaleba w moją stronę, jakby był kością, którą wydzierają sobie dwa psy – odparła, podążając za nim przez atrium. Słyszała płacz dziecka. – Lepiej byłoby, gdyby pozostawał ze mną.

Atretes zatrzymał się i obrzucił ją groźnym spojrzeniem.

– Nie wyjdziesz z dzieckiem poza te mury.

– Nie to miałam na myśli, lecz to, że lepiej byłoby, gdyby przebywał przez cały czas ze mną, gdyż wtedy mogłabym nad nim czuwać i zaspokajać bez zwłoki wszystkie jego potrzeby.

Zawahał się chwilę.

– Jak sobie życzysz. Jesteś zadowolona?

Spojrzała na srogą twarz i zrozumiała, że jego duma została zraniona. Przełykając własną dumę i czując się jak żebrak, postanowiła przedstawić mu swoją prośbę.

– Czy mogę dostać coś do jedzenia i picia?

Uniósł lekko brwi, gdyż dopiero teraz uświadomił sobie, że kobieta musi być bardzo głodna.

– Powiedz Lagosowi, czego chcesz, a on zadba, by ci to przyniesiono. Gęsie wątróbki, ostrygi, wino z północnej Italii? Wedle twojej woli. Jestem pewny, że dostaniesz wszystko, czego zażądasz.

Rispa zacisnęła usta, żeby powstrzymać się od odpowiedzi pełnej gniewu. Taka odpowiedź roznieciłaby tylko jego wściekłość, a przecież dość już szkód narobił ten jej niepohamowany język.

– Razowy chleb, soczewica i wino z wodą zaspokoją mnie całkowicie, panie. Poza tym nie chcę niczego.

– Twoja zapłata wyniesie denara za każdy dzień spędzony w moim domu – oznajmił, zagłębiając się w korytarz prowadzący do kuchni.

– Nie będziesz mi płacił za…

Zamilkła, gdyż Atretes odwrócił się i ruszył w jej kierunku. Pochylił się, zbliżając swoją twarz do jej twarzy.

– Denar dziennie – powtórzył przez zęby. Jego niebieskie oczy rzucały błyskawice. – Abyś zrozumiała, że jesteś tu, bo cię wynająłem. Kiedy mój syn zostanie odstawiony od piersi, odejdziesz!

Nie dała się zastraszyć. Rok, co najmniej rok z Kalebem – pomyślała, raz jeszcze dziękując Bogu. Koniec płaczów. Musi trwać w przekonaniu, że przez rok wiele rzeczy może się zmienić, nawet serce człowiecze.

Oczy Atretesa zwęziły się. Ponieważ kobieta milczała, wyprostował się powoli. Mniej musiał okazywać gniewu, żeby zastraszyć niejednego z mężczyzn, a ta kobieta stoi tu bez słowa i patrzy na niego pogodnie i beztrosko.

– Znasz drogę – rzucił.

Rispa wyminęła go i poszła dalej.

Atretesa uderzyły gracja i godność jej ruchów, kiedy szła w stronę kuchni.

Chwilę później dziecko przestało płakać.


IV

Sertes oparł się o furtę we wschodniej części muru otaczającego willę i uśmiechając się, patrzył z daleka na Atretesa.

– Dobrze się trzyma – rzucił, nie spuszczając wzroku z Germanina, który biegł po skalistym zboczu.

Gallus wybuchnął urywanym śmiechem.

– Nie wyobrażaj sobie za wiele, Sertesie. Atretes próbuje przepędzić demony ze swej głowy.

– Oby bogowie pozwolili, by mu się nie udało. – Na ustach Sertesa pojawił się leciutki uśmiech. – Tłum stęsknił się za nim. Żaden gladiator nie doprowadzał motłochu do takiego szaleństwa.

– Zapomnij o tym. Nigdy nie wróci na arenę.

Sertes zaśmiał się cicho.

– Brakuje mu tego. Może nie chce się na razie przyznać nawet przed samym sobą, ale nadejdzie dzień, kiedy to zrozumie.

Sertes miał nadzieję, że już rychło. W przeciwnym razie musiałby wymyślić jakiś sposób, żeby zachęcić Atretesa do powrotu na arenę. Zawsze łatwiej znaleźć taki sposób, jeżeli ma się do czynienia z gladiatorem, który nie potrafi przecież żyć w innej rzeczywistości. A gladiator umiejący tak urzec tłum, tak pełen wewnętrznego ognia wart jest fortunę.

Sertes patrzył, jak Atretes pokonuje ostatnie wzgórze przed willą. Kiedy Germanin go zobaczył, jego twarz pociemniała, ale Sertes nie poczuł się zgoła urażony. Uśmiechnął się nawet.

Aby przeczytać tę książkę w całości, kup ją w księgarni www.legimi.com.